Bornova'da beş yıl... Önce fiyatlar aklıma geliyor, başka ne gelecek ki. Taşındığımızda bu mahalleyi "makul" diye seçmiştik, şimdi aynı daireye iki kat kira istiyorlar. Ama asıl değişen şu: eskiden komşu daireden ses gelirdi, şimdi herkes kulaklıkla geziyor, asansörde selam bile yok. Bir de inşaatlar — her boş arsa doldu, her eski bina yıkıldı, sanki şehir kendini yutmaya çalışıyor. Açıkçası ben de o yabancılaşmanın parçasıyım, yeni gelen benim de, kimseyle tanışmadım düzgün. Bunu düşününce hafif utanıyorum aslında.

Beş yıl... Kira. Kira her şeyi değiştirdi aslında. Komşularımın yarısı gitti, yenileri geldi, onlar da gitti. Artık kimseyi tanımıyorum binada. Eskiden kapı komşumuz Fatma Hanım vardı, Konyalıydı, bayramlarda mutlaka kapı çalardı — o da taşındı, Esenyurt'a falan gitti. Şimdi karşı dairede kim oturuyor bilmiyorum, selam bile yok. Bir de esnaf değişti tabii — mahalle bakkalı kapandı, onun yerine bir kozmetik dükkanı açıldı, o da kapandı, şimdi boş duruyor. İstanbul böyle bir yer, insanlar gelip geçiyor, sen de bir şekilde geçici hissediyorsun kendini... ama bunu düşünmek istemiyorum çok, çünkü o zaman "ben de ne zaman gideceğim" sorusu geliyor, o da başka bir şey.

Nereden başlasam... Airbnb meselesi mi, kahvaltıcılar mı, yoksa o berbat yeni binalar mı? Hepsini saysam bir makale çıkar. Ama asıl mesele şu: Cihangir artık bir dekor oldu, insanlar burada *yaşamıyor*, burada *poz veriyor*. Zeynep'le her sabah çıktığımızda — dur, Zeynep yok artık, bunu hâlâ içime sindiremiyorum — yani eskiden çıktığımızda, komşuyu tanırdık, bakkalın adını bilirdik, Ermeni teyzenin kedisinin adını bilirdik. Şimdi alt katta kim oturuyor bilmiyorum, muhtemelen üç ayda bir değişiyor zaten. Ama öte yandan... dürüst olayım, ben de bu "eski Cihangir" söylemini biraz abartıyor olabilirim — nostaljinin kendisi de bir tuzak. 1991'de geldim, o zaman da "eski sakinler" benden öncekileri kastederdi. Yine de fark var, somut fark var: o zaman kira ödeyip burada yaşanabiliyordu, şimdi yaşanmıyor.

Ya ne değişti dersin... Apartmanlar falan değişti tabii, her yerde inşaat, her yerde yeni bina. Ama asıl şu: mahalle artık tanıdık gelmiyor bana. Yani çocukken burada herkes birbirini tanırdı, Kürt komşu, Arap komşu, hep bir arada bir şeyler vardı. Şimdi kimse kimseyi tanımıyor, kapı komşum kim bilmiyorum ben. Bir de fiyatlar — kafe fiyatları, kira fiyatları, her şey. Annem "eskiden şu dükkânda falanca amca vardı" diyor, şimdi orada bir zincir kafe var, ben orada çalışıyorum belki de ironi bu. Ama şunu da söyleyeyim kendi kendime — belki ben de değiştim, 22'ye geldim, mahalle aynı kaldı ben mi farklı bakıyorum bilmiyorum.

Beşiktaş... beş yılda ne değişti dersin. Her şey değişti, hiçbir şey değişmedi — bu nasıl oluyor bilmiyorum. Çarşı'da artık bir esnaf tanımıyorum, hepsinin yeri ya cafe oldu ya da o "artisanal" bir şeyler satan dükkanlar. Kira baskısı mı, gentrification mi ne derlerse desinler — adamlar tutunamamış. Ama asıl rahatsız eden şu: mahalle daha kalabalık ama daha sessiz. Yani komşuyla konuşmuyorsun, asansörde telefona bakıyorsun, kimse kimseyi tanımıyor. Ben de dahilim buna, dürüst olmak gerekirse. Bir de şu var — Ukraynalı, Rus, Orta Asyalı bir kalabalık geldi, Nişantaşı'na taştı buraya da, bunu nasıl değerlendireceğimi bilmiyorum açıkçası, içimde net bir his yok. Yabancı değil de... farklı bir şehir oldu. Avcılar'daki amcamın binası yıkıldığında İstanbul'un ne kadar kırılgan olduğunu anlamıştım — şimdi o kırılganlık farklı bir biçimde geliyor, daha sessiz, daha ekonomik.

Nereden başlasam... Akarsu'daki o eski bakkal kapandı, yerine bir "artisan" bir şey açıldı, adında mutlaka "craft" ya da "local" geçiyor. Bunu söylemek çok kolay, çok hazır bir cevap, herkes söylüyor. Ama asıl değişen şu: tanıdığım insanlar gitti. Bir baktım Cihangir'de kalan arkadaşlarım ya ev sahibi ya da ben gibiyim — yani kirasını zar zor çeviriyor ama gidemiyor çünkü başka bir yere de gidemez. Orta bir şey kalmadı. Bir de şu var, mahalle artık çok daha *sessiz* bir şekilde izleniyor gibi hissettiriyor — nasıl desem, o eski "burada her şey olabilir" havasının yerini bir tür dikkatli-olma aldı. Belki ben değiştim, belki mahalle değişti, ikisini ayırt edemiyorum artık.

Etiler'de ne değişti... Hm. Aklıma ilk gelen şey o yeni rezidans blokları, Levent tarafında birkaç tane daha dikildi, ama bunlar zaten yıllardır devam eden bir şey. Asıl fark ettiğim şu: mahallede artık neredeyse hiç tanıdık yüz kalmadı. Yani komşu dediğin şey tamamen buharlaştı — apartmanda kim oturuyor bilmiyorum, bilmek de istemiyorum sanırım, onlar da öyle. Bir de fiyatlar... babam geçen ay bir şey söyledi, "artık biz de burada tutunmakta zorlanıyoruz" dedi, bunu duyunca içimde garip bir şey oldu. Biz mi zorlanıyoruz? Biz mi? Yani bu mahallede "biz"in ne anlama geldiğini sorguladım bir an. Sonra şunu düşündüm: aslında değişen mahalle değil, benim ona bakışım değişti. Çocukken burayı dünya merkeziymiş gibi görüyordum, şimdi sadece pahalı ve biraz steril bir yer gibi geliyor. Göç planı kafamda döndükçe her şey biraz daha "geçici dekor" gibi görünmeye başlıyor sanki.

Beş yıl... Komşular değişti tabii, ama asıl değişen şu: artık kimse kimseyi tanımıyor. Eskiden Hasan Bey'in arabası gece geç gelirse fark ederdik, şimdi alt kattaki adam kim bilmiyorum, iki yıldır karşılaşıyoruz merdivende, "günaydın" diyoruz, o kadar. Bir de şu kira meselesi — biz kendi evimizde oturuyoruz, neyse, ama Mehmet Abi'nin oğlu taşındı gitti, tutamadı artık. Gençler gelip gidiyor, bavullu insanlar. Eskiden mahalle biraz daha... nasıl desem, yerli gibiydi. Şimdi kimin kim olduğunu bilmiyorsun. Bunu söylemek doğru mu, yanlış mı bilmiyorum, ama böyle hissediyorum işte. Bir de şu inşaatlar — Tepebaşı tarafında bir şeyler dikiyorlar hep, toz, gürültü, sabah yedide başlıyor.

Aman be, nereden başlasam... Yeni binalar tabii, o eski iki katlı evlerin yerine şimdi sekiz-on katlı apartmanlar dikiliyor, komşuyu tanımıyorsun artık. Eskiden Hürriyet'te kim kimdir bilirdik — Boşnak, muhacir, kimin torunu kimin kızı — şimdi kapıyı açıyorsun, karşındaki adam İstanbul'dan gelmiş, "merhaba" deyip geçiyor, o kadar. İçim sıkışıyor buna. Ama bir yandan da... dürüst olayım kendime... o eski mahallenin bazı şeyleri de çok güzel değildi, herkes birbirinin içindeydi, nereye gittin ne yaptın herkes bilirdi. Şimdi biraz nefes var, doğrusu. Ama bu yeni insanlar... onlar da bizi görmüyor, biz de onları. Aynı sokakta yabancıyız. Ve o eski Boşnak komşular — Fatma teyze gitti, Nuriye hanım gitti, kızları başka semtlere taşındı — mahalle dağıldı yavaş yavaş, kimse fark etmedi, ben de fark etmedim bir süre.

Beş yıl... beş yılda ne değişmedi ki daha doğrusu. Eskiden Çömlekçi'de herkes birbirini tanırdı, şimdi yan yana oturuyorsun adamı bilmiyorsun. Apartmanlar çıktı, yüksek katlı, içinden kimse selam vermez. Ama asıl değişen şu — esnaf eridi. Bakkala gidiyordun, Hüseyin abi vardı, şimdi market zinciri. Çay ocağındaki Rıfat ağabey kapattı dükkânı, oğlu İstanbul'a gitti. Ben de aynı şeyi yaşıyorum işte, farkında mıyım bilmiyorum ama aynı şeyi yaşıyorum. Bir de şu var — insanlar telefona gömülmüş, kahvede bile konuşmuyorlar artık. Eskiden bir şikâyet vardı ama bir de sohbet vardı. Şimdi şikâyet var, sohbet yok.

En çok değişen şey mi... Suriyeliler tabii, ama onu herkes söylüyor zaten, ben de söylesem bayağı olur. Asıl şu: mahalle artık benim mahallemi tanımıyor. Güzelyalı'da büyüdüm desem yalan, ama on yıldır buradayım, esnafı tanırdım, kahvede kim kimin damadı bilirdim. Şimdi bakkal değişti, bakkalın yanındaki yer üçüncü kez el değiştirdi, alt kattaki komşu gitti Mersin'e, yerine kim geldi bilmiyorum. Bir de şu inşaatlar — her köşede bir bina daha, ama kim dolduruyor bunları? Fiyatlar uçtu, eski Güzelyalılılar çekti gitti, yerine... kim geldi pek anlamadım. Bir de şunu söyleyeyim kendi kendime: ben de bir parçasıyım bunun, atölyeye Suriyeli aldım, onlar da buraya taşındı, ben de değişimin içindeyim, ama bunu kimseye söylemem.

Mahalle değişti mi… değişti tabii, ama nasıl değişti diye sorsalar doğrusu ağzımdan çıkmaz kolay kolay. Eskiden kapı önünde otururduk, Ümmü Halil gelirdi, Fatıma gelirdi, çay içerdik — şimdi herkes içine çekildi. Bir korku var üstümüzde, söylenmemiş ama herkes biliyor. O "siz gidin" yazısı okulda çıktıktan sonra ben de bir şey değişti içimde, mahallede de öyle. Türk komşular zaten pek karışmazdı bize, ama şimdi bakışları da farklı, markette bile hissediyorum. Bir de yeni gelenler var, 2019-2020'de daha çok Suriyeli doldu buraya — kendi aramızda bile bir ayrışma oldu, kim daha önce gelmiş, kimin vatandaşlığı var, kimin yok. Biz Türkmen'iz diyorum ama bu da artık kimseye bir şey ifade etmiyor, ne Türklere ne de Suriyelilere.

Site yeni yapıldığında biz de ilk taşınanlar arasındaydık, o zamanlar komşular birbirini tanıyordu, kapı komşusu Hasan Bey gelir çay içerdi. Şimdi kim oturuyor bilmiyorum, asansörde selam bile verilmiyor — adam telefona bakıyor, ben de telefona bakıyorum, iki yabancı gibi. Bir de şu esnaf meselesi var: Hunat tarafında iki üç eski bakkal kapandı, yerlerine zincir market açıldı, Şükrü amcanın yeri de gitti sonunda. Bunları söyleyince nostaljik ihtiyar gibi görünüyorum ama yirmi yıl önce değil, beş yıl önce bunlar vardı, çok da uzak değil. Öte yandan site güzelleşti, otopark sorunu çözüldü, çocuk parkı falan yapıldı — yani her şey kötü değil, karım da memnun oradan. Ama bir şey var, tam tarif edemiyorum, insanlar birbirinin yanında değil artık, herkes kendi dairesine çekilmiş.

Beş yıl... Yenişehir'de ne değişti dersin. Caminin yanına bir tane daha büyük market açıldı, eski bakkalı kapattı tabii. Komşular değişti — Araplı aileler çoğaldı, Suriyeli de var aralarında, kimse tam bilmiyor kim ne. Benim sorunum onlarla değil zaten, ama mahalle artık o eski tanıdık his değil. Anneanne yoktu zaten bu mahallede ama şimdi onun olmadığını daha çok hissediyorum çünkü Süryanice bilen tek kişi oydu, şimdi ben de o dili kaybediyorum yavaş yavaş, mahalle de başka bir şeye dönüşüyor. Bir de şu var: eskiden çocuklar dışarıda oynardı, şimdi kimse çıkarmıyor, herkes ekrana vermiş çocuğu — bunu söylesem öğretmen klişesi gibi geliyor ama gerçek bu. Müdür de değişti tabii, o ayrı bir şey, onu düşünmek bile istemiyorum şu an.

Sarıçam mı, Pazarcık mı, yoksa ikisi birden mi diye düşünüyorum önce. Sarıçam'da zaten 2 yıldır varım, mahalle diyebileceğim bir yer bile değil burası benim için — öğrenci konutu, insanlar gelip gidiyor, komşuyu tanımıyorum. Ama Pazarcık'ı sorsalar... orası zaten yok artık, yani fiziksel olarak var ama benim bildiğim Pazarcık yok. Maraş'a her hafta sonu gittiğimde TOKİ'nin koridorlarında annem kaybolmuş gibi duruyor, o eski köy evinin bahçesi, dedeme ait o taş duvar — bunlar artık fotoğrafta bile yok. Değişme kelimesi bile hafif kalıyor, silinme daha doğru. Ama bunu söylesem insanlar "hadi ya dramatik yapıyor" der gibi bakıyor, özellikle burada, Adana'da, depremden uzak büyümüş insanlara. Bir de şu var — Sarıçam'da son iki yılda inşaat çıktı her köşeden, yeni binalar, ama hepsine bakınca içim burkuluyor, "bunlar da çöker mi" diye. Kimseye söylemiyorum bunu.

En çok ne değişti... Esnaf değişti, hepsi. Amca Hüseyin'in bakkalı gitti, yerine bir şey açıldı kapandı açıldı kapandı, şimdi boş duruyor. Sokağın başındaki o eski kahvehane de yok artık, onun yerine bir şey açmadılar bile, duvar gibi duruyor. Ama asıl değişen şu — tanıdık yüz kalmadı lan. Yani fiziksel olarak aynı sokak, aynı bina, ama içindekiler farklı. Bir kısmı gitti, bir kısmı geldi bilmiyorum nereden. Bağlar'ın eski mahallesinden konuşuyim, burada herkes birbirini tanırdı — en azından yüzünü bilirdin. Şimdi karşı komşuyu bilmiyim kim. Bir de şu var, inşaat çıktı bir anda, iki tane bina yıkıldı yakında, yerine yeni bir şey yapıyorlar, kim alacak o daireleri bilmiyim ama biz alamayız kesin. Değişiyor ama bize dönük değişmiyor, başkaları için değişiyor sanki.

Yabancı yüzler... en çok o değişti. Eskiden kapı komşunu bilirdin, annesini bilirdin, nereli olduğunu bilirdin. Şimdi alt katta kim oturuyor, bilmiyorum. Kiracılar gelip gidiyor, üç ayda bir yüz değişiyor. Bir de şu apartman önündeki çayhanecinin yerine kahve dükkanı açıldı, içinde bilmem ne müzik çalıyor, kızlar oturuyor açık saçık — ama benim işim değil, söylemiyorum. Asıl canımı sıkan şu: mahalle eskiden mahalle gibiydi, şimdi herkes kendi kapısını çekip kapıyor. Sabah çayı grubumuz hâlâ var şükür, ama o da azaldı — Hatice hanım kızının yanına taşındı, Fatma'nın dizi ağrısı. Bir de fiyatlar... her şey değişti ama bu ayrı dert, o konuya girersem gün bitmez.

Mahalle değişti mi... Değişti tabii, ama nasıl değişti, onu düşününce içim biraz karışıyor. Beş yıl önce buraya taşındığımızda sitenin yarısı boştu, şimdi doldu — ama kim dolduruyor? Bir kısmı bizim gibi, Konya'nın eski esnafından, fabrikatörden. Ama bir kısmı... kim bunlar, nereden geliyor, nasıl alıyor bu villayı, bilmiyorum. Araçlara bakıyorum, plakalar farklı. İstanbul'dan gelenler var, bir kısmı hafta sonu geliyor, evi boş kalıyor. Komşuluk diye bir şey kalmadı aslında, kapıdan selam, asansörde "nasılsınız", o kadar. Eskiden Çumra'da kapı komşusu deyince ne demek bilirdim — şimdi yan villada kim oturuyor, hangi işle geçiniyor, sorsan bilmiyorum. Biraz huzursuz ediyor bu beni, ama söylesem "eski Konya'yı özlüyor" derler, nostaljik adam derler. Hem ben de buraya taşındım ya, ben de o değişimin parçasıyım, ne diyeyim.

Beş yıl... Kiralar fırladı tabii, herkes bunu söylüyor zaten. Ama asıl değişen şu: insanlar birbirini tanımıyor artık. Eskiden cuma namazına gelirdi, yüzünü bilirdim, adını bilirdim, babasının adını bilirdim. Şimdi yeni binalar doldu, kapılar açılmıyor, komşu komşuyu görmüyor. Bir de şu var — Suriyeli kardeşler çoğaldı, onlarla da bir ilişki kuruyorum ama cemaat içinde "hoca onlara mı bakıyor bize mi bakıyor" diye bir gerilim var, bunu kimse açıkça söylemiyor ama hissediyorum. Karadenizli abi takımı ile Kürt cemaatçiler arasında zaten ince bir denge tutturuyorum, şimdi bir de Arapça konuşanlar... Yönetiyorum diyorum ama gerçekten yönetiyor muyum? Bazen camide hutbe okurken bakıyorum, üç farklı dünya oturuyor önümde, hepsi "amin" diyor ama herkes kendi "amin"ini diyor sanki.

En çok ne değişti diye düşününce aklıma ilk gelen şu: eskiden apartmanda herkes birbirini tanırdı, şimdi alt kattaki kim bilmiyorum. Yeni gelenler farklı — kim nereden geliyor, neden geliyor, belli değil. Bir kısmı kiracı, bir kısmı başka şehirden, bir kısmı... bilmiyorum, yüzleri yabancı. Bunu söyleyince ırkçı gibi görünüyor ama değil, sadece o eski "komşu" hissi gitti. Bir de fiyatlar — mahalleye yeni bir şeyler açılıyor, kafeler falan, ama bunlar bizim için değil sanki, başka bir kalabalık için. Biz hâlâ aynı marketten alışveriş yapıyoruz ama o market de artık eskisi gibi değil. Bir yandan "mahalle büyüdü, gelişti" diyorum, bir yandan içim sıkışıyor — sanki ben burada eskidim de mahalle beni geçti.

Görükle'ye ilk geldiğimde 2018'de burada hâlâ boş arsalar vardı, şimdi her taraf site oldu — üst üste, balkon balkona. Komşuyu tanımak diye bir şey kalmadı, asansörde "merhaba" diyorsun adam telefona bakıyor. Almanya'dan gelince "ah Türkiye'de komşuluk vardır, sıcaklık vardır" diye düşünmüştüm, saçmalıkmış. Ama asıl değişen şu: fiyatlar. 2018'de aldığımız daire şu an üç katı fiyata satılıyor ama maaşım euro'ya göre hesaplayınca ne kadar erimişse... Kafam karışıyor bazen, "iyi bir şey mi yaptım geri dönerek" sorusu geliyor, sonra "dur, ev kredisi bitti, Almanya'da kirada mıydın ne olurdu" diyorum kendime. Bir de şu: mahallede çok yeni yüz var, kim nereden geldi belli değil — Suriyeli mi, Balkan'dan mı, İstanbul'dan kaçan mı? Kimse sormaz, kimse anlatmaz. Ben de aslında o yeni yüzlerden biriyim, farkında mıyım acaba?

Mahalle mi... Ben aslında Akabe'yi tam bilmiyorum ki, kursa girmeden önce çocuktum, sonra zaten yatılıyım. Annem babam anlatıyor ama ben orada değilim. Geçen ziyarette baba "karşı apartman doldu, Suriyeliler çıktı, Kürtler girdi, biz de gideceğiz galiba" dedi, ses tonu garip bir şeydi — ne kızgın ne üzgün, sadece yorgun. Bir de eski bakkal Hasan amca kapandı, yerine telefon tamircisi açıldı, bunu ablam söyledi mesaj atarak. Bunlar mı değişim? Bilmiyorum, ben orada yaşamıyorum ki gerçekten, kursun penceresinden duyuyorum her şeyi. Biraz utanç verici bu, "mahallem" diyorum ama ne zaman son gittim, ne zaman komşuyla konuştum...

Ayrancı... beş yıl önce ne vardı burada, şimdi ne var. Kafamda bir liste yapıyorum: Mehmet Usta'nın bakkalı kapandı, yerine bir "craft coffee" açıldı — çocuklar orada laptop'la oturuyor saatlerce, bir şey sipariş etmeden. Apartmanların zemin katları birer birer el değiştirdi, eski sakinlerin çoğu gitti. Ama asıl değişen şu: insanların yüzleri. Yani tanıdık yüzler azaldı. Komşunun komşuyu bilmediği bir yer oldu. Ben bunu "yalnızlaşma" diye okuyorum ama... bir dakika, ben de mi değiştim? Emekli olunca mahalle daha mı görünür oldu gözüme, yoksa mahalle gerçekten mi değişti? İkisi aynı anda oldu, ayırt etmek güç. Ve şu yeni yapılar — Tunalı'nın arka sokaklarında yıkılan binalar, "dönüşüm" adı altında. Dairem için de düşünüyorum bunu bazen, ama düşünmemeye çalışıyorum.

Yalıkavak'ta beş yılda ne değişti diye düşününce ilk gelen şey fiyatlar değil aslında — o zaten beklenen bir şeydi. Asıl şaşırtıcı olan insan dokusu. 2020'de geldiğimde burada hâlâ bir "yerel" vardı, balıkçı teknesini bilen, esnafın adını bilen bir şey. Şimdi o doku iyice inceli. Kahvaltıcının yerinde Instagramcı bir brunch yeri var, eski kasap kapandı, yerine bir "butik" açıldı. Ama ben de bunun parçasıyım — bunu kabul etmek lazım, Avrupa'dan gelip "yerel dokuyu bozuyorlar" diyemem, ben de o dalgayla geldim. Bir de şu var: kış artık kış değil, sezon on iki aya yayıldı, bu iyi mi kötü mü hâlâ çözemedim, bir yanda "canlılık" öte yanda "artık hiçbir şey sadece bize ait değil" hissi. "Bize" derken kimi kastediyorum ki zaten, beş yıldır buradayım, "yerli" sayılır mıyım?

En çok ne değişti... Yüzler değişti. Yani komşular değişti demiyorum tam, ama yüzler değişti. Eskiden kapı önünde oturan Hacer teyze vardı, şimdi o binanın altına bir — ne bileyim — bir ofis mi açtılar, bir şey. Kiracılar geliyor gidiyor, selam bile yok. Bir de şu inşaatlar... her yıl bir yerde kazı, her yıl bir yerde vinç sesi. Sanki mahalle nefes alamıyor artık. Ama asıl değişen şu: insanların gözünde bir korku var, önceden yoktu bu kadar. Yani hep zor yaşadık, hep dardık, ama bu "acaba biz de gidecek miyiz" korkusu — bu yeni. Bunu söylemek zor, çünkü söylersen daha çok korkuyorsun.

Beş yıl... Beş yılda ne değişmedi ki desem daha kolay. Ama aklıma ilk gelen şu: mahallede yeni yüzler çoğaldı, ama bunlar Ahıskalı değil. Suriyeli mi, Afgan mı, nereli bilmiyorum tam — çocuklar okulda karışık, bakkalda sıra beklerken duyduğun dil değişti. Bunu söylemek ne kadar doğru bilmiyorum, çünkü biz de bir zamanlar "yeni gelenler"dik buraya — babam bunu hatırlatırdı. Ama o zaman akrabalar vardı, dernek vardı, bir zemin vardı... şimdi bunların zemin nedir bilmiyorum. Bir de şu var: kira fiyatları patladı, gençler mahallede tutunmuyor. Komşunun oğlu Osmangazi'ye taşındı, "orada iş var" dedi. Ahıskalı gençler dağılıyor yani, derneğe gelmiyor, biz yaşlılar oturuyoruz. Bu beni asıl rahatsız eden.

En çok ne değişti... Yabancı yüzler. Yani yabancı derken kötü demiyorum ama — önce Suriyeliler, şimdi bir de Afganlar var birkaç aile, blokların arkasındaki eski bakkalın yerine bir şey açtılar, ne sattıkları tam belli değil. Komşu Fatma hanım "artık mahallemiz ne oldu" diyor ama ben ona bakınca içimden gülüyorum biraz — biz de 1989'da geldik, bize de öyle baktılar, unuttular mı? Ama sonra kendimi tutuyorum çünkü o dönem farklıydı, biz Türktük, Müslümandık, dil vardı... yok, hayır, dil yoktu, Türkçemiz de kırıktı. Kendi kendimle çelişiyorum işte. Asıl değişen şu: eskiden blok önünde oturan insanlar birbirini tanırdı, şimdi asansörde bile selam vermeden geçiyor çoğu. Biz muhacirler de kendi içimize çekildik, çay halkası küçüldü, iki kişi taşındı, biri İstanbul'a gitti. Mahalle dağılıyor gibi bir his var ama bunu söylemek ne kadar doğru bilmiyorum, belki her nesil böyle hissediyor.

En çok ne değişti... Hande'nin öldürüldüğü sokak köşesine bir kahvehane açıldı, bunu düşünüyorum hep. Yani fiziksel olarak — bina değişti, insan değişti, kira değişti, ama asıl değişen şu: artık o köşeden geçerken ne hissetticeğimi bilmiyorum, hem tanıdık hem yabancı bir his. Tarlabaşı'nın üst kısmı tuhaf bir şeye dönüştü — eskiden kötüydü ama *bilinenin* kötüsüydü, şimdi kötü ama aynı zamanda "yenileniyor" numarası yapıyor, yani daha tehlikeli. Bizim gibi insanlar için demek istiyorum. Eskiden kim kimin ne olduğunu bilirdi — komşu komşuyu tanırdı, Sinem hanım kapı önünde sigara içerdi, Mehmet abi çocuğunu okula götürürdü, biz de vardık aralarında, kimse mükemmel değildi ama bir şekilde yan yanaydık. Şimdi o insanların yarısı gitti, yerlerine kim geldi bilmiyorum, yeni gelenler de bilmiyor bizi ne olduğumuzu — ve bilmemek bazen daha tehlikeli. Bir de şu var, söyleyemiyorum bunu kimseye tam: mahalle değişince ben de değiştim mi acaba, yoksa mahalle mi beni değiştirdi — ikisi de biraz doğru galiba ve bu beni rahatsız ediyor.

Hangi mahalle? Karaağaç mı, Akevler mi? İkisi de son 5 yılda değişti ama birinin değişmesi depremden, öbürünün değişmesi... ne bileyim, zamandan. Karaağaç'ta oturuyorum ama burası benim mahallem değil, ben burada kira ödüyorum sadece. Akevler'de ise değişme diye bir şey yok artık, değişme de olmaz, çünkü mahalle yok ki. Moloz var. Ama soru bunu sormak istemiyor herhalde, "normal" bir değişimden bahsediyor. Normal. Karaağaç'ta komşularımı tanımıyorum, iki yıldır aynı apartmanda oturuyoruz, merdivenin başında "merhaba" diyoruz, o kadar. Akevler'de ise kapı komşum Fatma Hanım'ın adını bilirdim, çocuğunun adını bilirdim, ne zaman hasta olduğunu bilirdim. Şimdi Fatma Hanım nerede, bilmiyorum. Mersin'de mi, İzmir'de mi, yoksa... bilmiyorum. Mahalle dediğin şey bu değil miydi zaten?

Beş yıl... Önce aklıma Suriyeli komşular geliyor, Ahmet Bey'in dükkanının yerini alan kebapçı, ama onu söylesem hemen "ırkçı" damgası yer gibi hissediyorum — oysa mesele o değil ki, mesele şu sokağın nasıl bir şey olduğunu bilmek, hatırlamak. Sonra asıl şey geliyor: o köşedeki gecekondular yıkıldı, yerine TOKİ bloğu çıktı, orada oturanların yarısı Esenyurt'a, Arnavutköy'e saçıldı — Gazi'nin Gazi olmasını sağlayan o doku, o "herkes birbirini tanır" hali, her geçen yıl biraz daha inceliyor. Bunu düşününce içimde garip bir şey oluyor: ben burada kalmayı seçtim, ama seçim mi gerçekten, yoksa başka türlüsü mümkün değil miydi? Ve şunu da düşünmeden edemiyorum — 95'te bu sokaklar ateş içindeyken "burası bizim" diyorduk, şimdi "burası bizim" diyebiliyor muyuz hâlâ, yoksa bu söz de mi boşaldı?

Son beş yılda en çok ne değişti... Yabancı yüzler. Yani misafir değil, kalıcı gibi davrananlar. Eskiden bir-iki ev satılırdı, alana "nerelisin" diye sorardık, ya Rizeli ya Trabzonlu çıkardı, tamam. Şimdi köyde üç tane İstanbul plakası kışın da gidiyor gitmiyor, içeride ışık yanıyor ama kimse yok, ya da biri var ama kim olduğunu bilmiyorsun. Bir kadın geldi geçen yaz, Çamlıhemşin'e "keşfettim" diye Instagram'da paylaşıyor, ben buraya 47 yıldır bakıyorum, sen ne keşfettin... Bir de fiyatlar. Markette, nalburda, her şey. Biz çay parasıyla geçiniyoruz, onlar İstanbul maaşıyla buraya geliyor, fark yok mu? Ama bunları tam söyleyemiyorsun, "turizm gelişiyor" diyecekler, "kalkınma" diyecekler. Kayınvalidenin "devlet bizi bıraktı" lafını anlıyorum artık daha iyi, ama o devlet için söylüyordu, ben şimdi başka bir şey için hissediyorum — bu vadi bizim elimizden yavaş yavaş kayıyor, ama çok yavaş, fark etmek zor.

Moda'da beş yıl... Nereden başlasam. En çok ne değişti diye düşününce ilk aklıma gelen fiyatlar oluyor ama bu çok basit bir cevap, herkesin söyleyeceği şey. Onun altında başka bir şey var. Sokaktaki yüzler değişti. Esnaf değişti. Çiçekçi Hasan'ın yeri şimdi bir "artisan coffee" dükkanı, Hasan nereye gitti bilmiyorum, sormadım da. Komşuların yarısını artık tanımıyorum, ama benim de onları tanımak için çok çaba gösterdiğim söylenemez. Bunu kime yıkacağım? Piyasaya mı, yeni gelenlere mi, kendime mi? Bir de şu var: mahalle giderek daha çok benim gibi insanlarla doldu — seküler, orta-üst, kültür-sanat çevresi — ve bu beni rahatlatıyor ama aynı zamanda rahatsız ediyor. Çünkü bu homojenlik bir şeyin kaybı demek, sadece fiyat artışının değil. Büyük-amcanın Tarlabaşı'ndan gitme hikâyesini düşünüyorum bazen, sonra "hayır, bu tamamen başka bir şey" diyorum kendime, ama o düşünce bir kez geldi mi bir daha gitmiyor kolay kolay.

Beş yıl mı... Bostanlı sahilini düşünüyorum önce, o eski balıkçı kahvesinin yerinde şimdi bir smoothie dükkanı var, gençler oturuyor, AirPod'ları kulaklarında, birbirlerine bakmıyorlar. Ama asıl değişen o değil — asıl değişen insan dokusu, yani eski Karşıyaka'nın o "herkes birbirini tanır" havasının gitmiş olması. Şimdi apartmanların yarısı Airbnb, komşu kim bilmiyorsun, merdivende selam versem şaşırıyorlar. Ve tabii kira... Emekli maaşıyla burada tutunamaz hale geldik, Sevim'le bazen konuşuyoruz, "acaba çocuklar bizi buradan söküp atar mı" diye. Ama bir yandan da şunu düşünüyorum: belki ben de o eski Bostanlı'yı gereğinden fazla yüceltiyorum, belki her kuşak kendi mahallesini öyle görüyor, bilmiyorum. Cemil'i düşündüm şimdi neden, o da İzmir'i çok severdi, hiç göremedi.

En çok ne değişti... Ağaçlar. Vallaha ağaçlar. Ama bunu sorsalar "köyde ne değişti" diye, insanlar "yol yapıldı, çeşme yapıldı" derler — ben de öyle mi demeliyim? Hayır, hayır. Gece uyuyamayanlar değişti. Eskiden köyde bir huzur vardı, şimdi herkesin bir kulağı dışarıda. Bir ses mi geldi, traktör mü geçti, şirketin adamları mı geldi... Bir de şu var: Mustafa santralde çalışıyor, ben direniş kampında nöbetteyim — bunu düşününce içim buruşuyor. Şaban'ın öldüğünü hatırlıyorum, o da "iş" diye gitmişti. Ama Mustafa'ya bir şey diyemiyorum, ne diyeyim, para lazım. Köyde kalmak için para lazım, para için santral... eee işte, bu düğümü çözecek halim yok şimdi.

Yeldeğirmeni'nin değişmesi... nereden başlasam. 2023'te taşındığımda zaten "keşfedilmiş" bir yerdi ama şimdi her köşede yeni bir specialty coffee açılmış, kira iki katına çıkmış, eski esnaf yarısı gitmiş. Bakkaldaki amca geçen ay kepenk kapattı, yerine "artisan sourdough" bir şey açıldı — bunu düşününce içimde garip bir şey oluyor, hem ben de o dönüşümün parçasıyım değil mi, ben de taşınan "yaratıcı sektör" tipiydim. Ama asıl değişen şu: 2023'te mahallede queer insanlar çok daha rahat dolaşıyordu, şimdi o enerji hâlâ var ama altında bir tedirginlik var, insanlar daha az yüksek sesle konuşuyor sokakta, ya da ben mi öyle hissediyorum bilmiyorum. Ve gentrification kelimesini düşünmeden edemiyorum ama bunu söylersem "sen de taşındın ya" diyecek biri mutlaka çıkar, haklı da olur.

Vallahi ne değişti dersen... fiziksel olarak mahalle çok büyüdü, yeni bloklar çıktı, AVM açıldı, caminin yanına o kadın spor salonu kompleksi geldi — bunlar güzel şeyler, inkâr etmeyeyim. Ama asıl değişen şu: buranın bir "biz" hissi vardı başta, 2008'de taşındığımızda komşular birbirini tanırdı, aynı hikâyeden gelirdi — Anadolu'dan çıkmış, emek vermiş, şimdi biraz nefes alan aileler. Şimdi kim kim bilmiyorum, her blokta farklı bir dünya. Bazıları gerçekten çok zenginleşti, arabalar değişti, tatil muhabbeti farklılaştı; bazıları hâlâ aynı yerde ama enflasyonla ezilmiş, bunu konuşmuyoruz ama görüyorum. Ve ben de değiştim tabii — Londra'dan döndüm, şimdi burada "nereye aitim" sorusu arada kafamı karıştırıyor ama bunu kimseye söylemiyorum çünkü söylersem "yukarıdan baktı" diyecekler. Bir de şunu düşünüyorum: mahallenin görünümü düzeldi ama insanlar arasındaki o eski samimilik bir yere gitti, herkes kendi sitesinde, kendi dairesinde, kapılar kapalı.

Beş yıl... beş yıl önce bu sokakta Arapça duyunca rahatlar, Türkçe duyunca dikkat kesilirdim. Şimdi tam tersi sanki — Arapça duyunca "acaba kim, acaba nasıl bakıyor" diye etrafıma bakıyorum, Türkçe duyunca nefes alıyorum. Bu ne zaman oldu? Fark etmemişim. Bir de esnaf değişti tabii, Ahmet Abi'nin bakkalı gitti, yerine bir Suriyeli açtı, sonra o da kapandı, şimdi bir Kürt aile var — ama bunu söylesem "Suriyeliler gidiyor işte" gibi duyulur, öyle demek istemiyorum. Asıl değişen şu: eskiden herkes birbirini tanıyordu, şimdi blokta iki yıldır oturan komşunun adını bilmiyorum. Ve bu beni rahatsız ediyor ama aynı zamanda... rahatlatıyor da. Tanınmamak bazen nefes almak gibi geliyor. Ama bunu düşününce kendimden biraz utanıyorum.

En çok ne değişti dersin... Uyuşturucu. Onu söylemek istemiyorum ama o. Beş yıl önce de vardı tabii, ama şimdi ortaokullu çocuklar. Mert'in yaşındakiler. Geçen hafta sokak başında iki tane gördüm, on üç-on dört yaşında, biliyorsun nasıl duruyorlar, o duruştan anlıyorsun. İçim sıkıştı. Bir de şu: eskiden komşu komşuyu tanırdı, şimdi üç-dört aile taşındı, yerlerine kim geldi bilmiyoruz, onlar da bilmiyor bizi. Değerlendirme raporu çıkınca mı taşındılar, yoksa zaten mi gideceklerdi, belli değil. Mahalle dağılıyor mu dağılmıyor mu, onu da bilmiyorum, belki ben fazla mı kötü görüyorum. Ama klarnet sokağında büyüyen çocuk şimdi sokakta farklı bir şey öğreniyor, bu gerçek.

Beş yıl… 2021'den beri ne değişti. Kavaklıdere'de en çok fark ettiğim şey kaldırımlar aslında — Tunalı'da yeni döşeme yapıldı, taşlar daha düzgün ama bazı köşelerde yine aynı saçmalık, taktil zemin yok ya da var ama bir yerde bitiyor, ortada kalıyorsun. Bunu söylesem "yine erişilebilirlik konusu" diyecekler, haklılar da bir bakıma, ama gerçekten bu. Bir de kafeler çoğaldı, Tunus Caddesi'nde her ay yeni bir şey açılıyor — ama bunların kaçı benim için gerçekten "var"? Menüsü QR kod, garson "telefonunuzdan bakın" diyor, telefon okumuyor ya da çok yavaş okuyor, utanıyorsun kalabalıkta. Esnaf da değişti, eski manavın yerinde artık ne var bilmiyorum, annem söylüyor ama ben hiç gitmedim. Mahalle benim için sesler ve yüzeyler — ve o sesler değişiyor, ama değişimin ne kadarı benim için gerçek, ne kadarı annemin anlattığı bir şey, bunu bile tam bilmiyorum. Biraz tuhaf bu.

Yani... ben burada 6 aydır oturuyorum, mahalle hakkında "son 5 yılda ne değişti" diye soran biri var — ben 6 ay önce geldim buraya, ne bilebilirim ki. Komşuyla iki kelam etmişliğim yok, markette kasiyerle "poşet var mı" seviyesinde Türkçem var, sokakta yürürken "bu bina ne zamandan beri böyle" diye düşünüyorum ama yanıtlamak için referans noktam yok. Benim "değişim" diye gördüğüm şeyler muhtemelen burada 10 yıldır yaşayan biri için "hep böyleydi" dır. Kahvaltıcılar, küçük butikler, duvarlar boyalı — bunlar mı 5 yılda geldi, yoksa hep mi vardı? Bilmiyorum. Ve bunu bilmediğimi söylemek de tuhaf geliyor çünkü sanki "sen niye burada yaşıyorsun o zaman" sorusunu davet ediyor. Ama gerçek bu işte.

Son 5 yılda ne değişti... Ev fiyatları fırladı, o kadar. Kayınbabanın evi olmasaydı şu an nerede otururduk bilmiyorum, kiralar Suruç'ta bile artık... Bir de şu Suriyeli meselesi — mahallede 2-3 aile daha geldi, eskiden yoktu, şimdi çocuklar sokakta oynuyor beraber, kimse bir şey demiyor ama bakışlar var, "biz de zor durumdayız ya" diye içimden geçiyor bazen, sonra utanıyorum o düşünceden. Asıl değişen şu aslında: gençler gitti. Komşunun oğlu İstanbul'a, Fatma'nın kızı Gaziantep'e fabrikaya. Sokak eskiden daha doluydu, şimdi yaşlılar ve çocuklar kaldı. Bir de jandarma kontrol noktası daha sık oluyor, 2015'ten beri zaten öyle ama son 2 yılda daha fazla hissediyorum, arabada oturuyoruz, kimlik bakıyorlar, çocuklar alışmış artık — o alışmış olmaları beni en çok o sıkıştırıyor içimden.

Yabancı yüzler. Bunu düşününce ilk aklıma gelen bu. Beş yıl önce pazarda gördüğüm adamın adını bilirdim, babasını bilirdim, dedesini bilirdim. Şimdi Şenlikler döneminde değil, sıradan bir salı günü yürüyorum Cemalettin'de, tanımadığım insan. Kiracılar mı, turistler mi, ne bileyim — biri İstanbul'dan gelmiş 'dergah atmosferi' için ev tutmuş, biri Ankara'dan emekli olmuş 'huzurlu kasaba' için yerleşmiş. Bunların bir kısmı iyi insandır, bunu söylemiyorum. Ama mahalle dediğin şey... bir şeyi var, bir ağırlığı var, bir nefesi var — o nefes biraz değişti gibi geliyor bana. Bir de şu: eskiden gençler dükkânın önünden geçerdi, 'Cemal Abi' derdi, benim babamı bilirdi, dedemin dükkânını bilirdi. Şimdi geçiyorlar, telefona bakıyorlar. Bunu 'gençler böyle' diye geçiştiriyorum ama... tam geçiştiremedim aslında.

Caferağa'da beş yıl... aslında ben burada tam beş yıl olmadım ki, 2021'de taşındım, yani sayım tutmuyor tam. Ama şunu söyleyebilirim: o küçük manavın yerinde şimdi bir specialty coffee var, üç yüz elli liraya filtre kahve. Bunu söylemek çok kolay, çok klişe, "mahalle değişti" lafı — ama gerçekten o manavı özlüyorum, Mehmet abi vardı, Düzce'den gelmiş, hemşehri gibi davranırdı. Şimdi o dükkanın yerindeki çocuklar bana "ne içersiniz" diye soruyor, Türkçeleri bile farklı, sanki bir şeyin çevirisini yapıyorlar. Öte yandan ben de bu mahalleye taşınan tiplerden biriyim aslında, bunu biliyorum, kendimi o manavın müşterisi sayıyorum ama belki ben de o specialty coffee'nin gelmesini mümkün kılan insanlardan biriyim — bu düşünce rahatsız ediyor, üzerine çok durmak istemiyorum.

Beş yıl... vallaha ne değişti diye düşününce ilk aklıma gelen şu: köyde kalan genç sayısı azaldı, ama bunu kimse yüksek sesle söylemiyor sanki. Kahvehanede oturuyoruz, 8-10 kişiyiz, ama bir bak — Emre gitti, Serkan gitti, Hasan askere gitti dönmedi yani dönmedi köye. Biz hâlâ buradayız ama "biz" dediğimiz grup küçüldü fark etmeden. Bir de şu var: babamın nesli tarlayı "bizim tarla" diye tutuyor, benim neslim "ne yapacağız bu tarlayla" diye bakıyor — bu değişti, ama bunu da kimse masaya yatırmıyor. Bir de internet... TikTok, telefon — herkes elinde tutuyor ama köy yine köy, Niksar çarşısına gidince şehir gibi hissettiriyor kendini, buraya dönünce aynı toprak aynı koku. Değişim var ama elle tutulmuyor, tarif etmek zor.

Beş yıl... vallaha ne değişti diye düşününce ilk aklıma gelen şu: eskiden sabah dükkâna giderken çarşı sokağında tanımadığım yüz yoktu, şimdi yüzde yirmisi kim bunlar bilmiyorum. Suriyeli mi, Afgan mı, ne — dükkân açmışlar, kiralık dükkânlar onlara gidiyor artık. Bunu söyleyince ırkçı damgası yiyorsun ama mesele o değil, mesele şu: Salihli'nin çarşısı bir şekil aldı yıllar içinde, o şeklin bir mantığı vardı, şimdi o mantık kaymaya başladı. Bir de şu var: mahallede eski komşular gitti, apartmana yeni insanlar geldi — Manisa'dan, İzmir'den, kim bilir nereden — kimse kimseyi tanımıyor, kapı komşusu kim bilmiyorsun. Bu beni rahatsız ediyor ama bunu da söyleyemiyorsun çünkü "ırkçı" ya da "kapalı fikirli" diyorlar. Oysa ben yabancıdan değil, tanımamaktan korkuyorum — ikisi farklı şey.

Beş yıl... en çok ne değişti dersin, dükkânlar mı, insanlar mı. Esnaf çarşısında Mahmut ağabeyin bakkalı kapandı, yerine telefon tamircisi açıldı, o da kapandı, şimdi boş duruyor. Apartmanın karşısına Suriyeli aile taşındı — üç yıl oldu, kadın iyi kadın, çocukları da uslu, ama kocası Mustafa'ya selam bile vermiyor, ben de ne diyeyim. Kira fiyatları... Allah'ım, biz 18 bin veriyoruz şu an, beş yıl önce 6'ydı, ev sahibi de utanmadan yüzümüze bakıyor. Ama asıl değişen şu: eskiden sokakta Çorumlu'yu Yozgatlı'yı tanırdım, şimdi kim kim bilmiyorum, blokların arasına yeni yüzler doldu, hemşehri de azaldı — Neriman abla Esenyurt'a taşındı, Güllü yenge Pendik'e gitti, dağıldık. Mahalle aynı mahalle ama içi değişti, sanki aynı elbise ama içindeki adam başkası.

Yazır'da beş yılda ne değişti dersin... Komşular değişti önce. Eskiden hepsi tanıdık yüzdü — Selçuk'un babası karşıda, Hatice hala'nın eski komşusu iki sokak ötede. Şimdi kim geldi kim gitti belli değil. Apartmanlar doldu ama insanlar birbirini tanımıyor. Bir de o yeni siteler çıktı — Konya'nın her köşesinde 'prestij konut' yazıyor, Yazır'da da bir tane dikildi, içindekileri hiç görmedim neredeyse. Fiyatlar da uçtu tabii, biz 2018'de aldık şükür — şimdi o dairenin değeri iki buçuk katı olmuştur, ama satmıyorum ki ne anlamı var. Bir de esnaf değişti sokakta — kuruyemişçi gitti, yerine bir şey açıldı kapandı açıldı kapandı. Gençler de farklı, mahallenin gençleri yani — eskiden akşam sokakta top oynarlardı, şimdi herkes ekrana gömülü. Bunlar iyi mi kötü mü bilmiyorum, değişiyor işte, durduramıyorsun.

En çok ne değişti dersin... Köyde kalan insan sayısı. Başka bir şey değil. Beş yıl önce kışın bile Recep-amcanın evinde ışık yanardı, Fatma-teyze'nin kuzuları bağırdı sabahları, şimdi o ev kilitli, bu ev kilitli. Fiili otuz sekiz kişi diyoruz ama otuz sekizin yarısı yetmiş beş yaş üstü, onlar da bir kış daha giderse... Dört genç aile var dedim ya, biz de dahiliz buna — ama ben de bazen 'ben burada mı kalacağım, bu köy benden önce mi biter' diye düşünüyorum, sonra utanıyorum bu düşünceden. Okul kapanacak söylentisi çıktı, köy kahvesinde konuştuk, herkes 'yazık' dedi ama kimse 'ben çocuğumu buraya getireyim' demedi. Değişen nedir, insanlar gitmedi — zaten gitmişti. Şimdi son kalanlar da gidecek mi diye bekliyoruz, o beklenti değişti.

Mahalle mi... Kestel mi yani, yoksa OSB tarafı mı? İkisi de değişti ama farklı değişti. Kestel'de yeni binalar çıktı, eski tek katlı evlerin yerine 6-7 katlı apartmanlar geldi, Bursalı mı yaptı bunları bilmiyorum ama yüzler değişti sokakta — artık tanımadığım insanlar var, selam versem kim olduğunu bilmiyorum. Bir de şu var: 2021'den beri Suriyeli aileler arttı mahallede, bunu söylemek zor ama söylüyorum içimde — rahatsız olmuyorum onlardan ama bir yabancılık hissi var, sonra kendi kendime 'dur bir dakika, senin baban da 1989'da yabancıydı burada' diyorum ve susuyorum. Ama o his gidiyor değil, sadece bastırıyorum. Bir de şunu fark ettim: eski Bulgar-göçmen komşularımız gitti, çocukları Bursa merkeze taşındı, yaşlılar kaldı ya da öldü — mahallede 'biz' diyebileceğim o eski doku inceleşti. Bunu en çok mevlütte anlıyorum, 280 kişiydi 2014'te, geçen sene 110 kişiydik.

Değişti mi değişmedi mi... Değişti tabii, ama nasıl anlatayım bunu. 2021'de bu sokakta Türkçe tabela sayısı daha fazlaydı, şimdi bazen Arapça okuyorum her şeyi, neredeyse Halep'in bir köşesindeyim gibi hissediyorum — bu iyi mi kötü mü bilmiyorum, ikisi de biraz. Ama Türk komşular... Mehmet Bey geçen yıl taşındı, "kira çıktı" dedi ama ben biliyorum, başka sebep de var, hissediyorsun işte. Yeni gelenler daha genç, daha kalabalık, daha gürültülü — ben de bir zamanlar öyleydim ama şimdi "ya biraz sakin olun" diyorum kendi kendime, sonra utanıyorum bu düşünceden. Vatandaşlık çıkınca bir şey değişti içimde, "artık buralıyım" dedim — ama sokak bazen bana "buralı mısın gerçekten?" diye soruyor gibi geliyor, cevap veremiyorum.

Beş yılda ne değişti... Şu köşedeki bakkal Hüseyin kapandı, yerine bir şey açılmadı, duvar boyalı duruyor hâlâ. Onun yanındaki boş arsa vardı ya — orada bir site falan yaparlar diye söylenti çıktı, çıktı çıktı, bir şey olmadı. Ama asıl değişen şu: sokakta tanımadığım yüz çoğaldı. Eskiden sabah çıkardım, her yüze selam verirdim, kim kimin oğlu kim kimin karısı bilirdim. Şimdi yeni kiracılar var, genç çiftler, sabah arabaya atlıyorlar gidiyorlar, akşam dönüyorlar — ne selam ne sual. Beni rahatsız eden bu aslında, ama bunu söylersem 'ihtiyar hırıldıyor' derler. Bir de şu: Mustafa'yı gömdük geçen hafta, Recep'i gömdük geçen yıl — sokak azalıyor benim sokağım, yeniler dolduruyor ama onlar benim sokağım değil.

En çok ne değişti... Dükkanlar mı diyeyim, insanlar mı? Aşağı Ayrancı'da on yıl önce tanıdığım yüzlerin yarısı yok artık. Bakkalın oğlu Hasan o köşe dükkanı sattı, yerine bir kahve açıldı — güzel de oldu aslında, kötü de değil. Ama asıl değişen şu: insanlar artık birbirini tanımıyor. Blokta yeni komşu taşındı, altı ay geçti, adını bilmiyorum. Eskiden böyle miydi? Baba zamanında değildi. Bir de fiyatlar tabii — o 145 metrekare için 2008'de ödediğim rakamı düşünüyorum, şimdi ne olduğunu düşünüyorum, baş dönüyor. Ama bunu söylesem "mülk sahibi şikayet ediyor" diye bakılır, haklı da bakılır. İçişleri konutları iki blok ötede hâlâ aynı duruyor, onlar değişmedi — devlet binası gibi, sabit, sanki zaman geçmemiş.

Mahalle değişti mi... değişti tabii, ama nasıl anlatacaksın bunu. Erbakan Üniversitesi genişledi, öğrenci trafiği arttı — sabah eczaneye gelirken kaldırımda sırt çantalı çocuklar, akşam aynı çocuklar döner-ekmek kuyruğunda. Baba "mahalle doldu taştı" diyor, aslında hoşuna gidiyor, esnaf kazanıyor. Ama ben ne düşünüyorum... Yeni binalar çıktı, eski komşular gitti bir kısmı — Mehmet Amca'lar sattı evlerini, yerine kim geldi bilmiyorum. Daha anonim bir şey oldu mahalle, bu beni aslında... rahatlatıyor biraz. Tanıyan az, soran az. Ama bunu söyleyemezsin tabii, "anonim olması iyi" dersen "ne biçim adam, komşuluk kalmadı" derler. Halil o kafede beni gördüğünden beri burada bile yürürken omzuma bakıyorum — mahalle küçüldü, yüzler çoğaldı, ama tanıdık biri çıkıverir hâlâ.

Mahalle mi... Yenibağlar'da 5 yıl. Aklıma ilk gelen şey kaldırımlar, yani kötü anlamda. Bir dönem belediye "erişilebilirlik projesi" diye kazıp bıraktı, altı ay çukurdu her yer, sonra kapattılar ama kabartma çizgiler yarı yolda kesildi, hiçbir yere varmıyor. Bunu her gün yaşıyorum, her gün. Bir de yeni yapılar çoğaldı, inşaat sesi sabah 7'de başlıyor — bu benim için sadece gürültü meselesi değil, çünkü inşaat döneminde yürüyüş güzergâhım değişiyor, yeni engeller çıkıyor, kafamda tuttuğum mesafe-haritası bozuluyor. Öte yandan bir şey de var: metro durağına giden yol biraz düzeldi, anons sistemi çalışıyor artık — küçük şey gibi görünür ama benim için küçük değil. Yani hem ilerledi hem geriledi, ikisi aynı anda. Ama bunu kime anlatsam "ama ne güzel, belediye çalışıyor" der, ben de "evet" derim, bitiririm.

En çok ne değişti... Suriyeliler mi diyeyim, Suriyeli zaten 2015'ten beri var burada, bu yeni değil. Ama son 2-3 yılda bir şey var — eski Tarlabaşı'nın o bildik sesi değişti sanki. Eskiden sabah 6'da kalkardım, merdivenin altındaki Mehmet abi'nin sesi duyulurdu, Kürtçe bir şeyler söylerdi, gülerdi. Şimdi o kat boş, yerine kim geldi bilmiyorum, kapı kapalı duruyor hep. Kahvehaneye gittiğimde de aynı — eski yüzler azaldı, kimi Esenyurt'a taşındı, kimi Bağcılar'a. Kentsel dönüşüm deniyor ya, yıkılacak yıkılacak diye 2 yıldır, o söylenti insanı daha çok yoruyor yıkımın kendisinden. Kimse plan yapamıyor, herkes 'bakalım' modunda. Ben de öyleyim işte. Ama en çok şunu hissediyorum — mahalle değişiyor ama ben değişmiyorum, ben hâlâ aynı yerdeyim, aynı odada, aynı 25 metrekarede, etraf kayıyor ben sabitim.

Mahalle mi değişti... Ben değiştim aslında, mahalle aynı kaldı da ben göremiyorum artık. 2022'den beri neredeyse hiç çıkmıyorum sokağa, pazar günleri bile Hakan gidip geliyor çoğu zaman. Ege Üniversitesi tarafından öğrenci kalabalığı arttı mı azaldı mı, bilmiyorum. Bir kafe açılmış köşede, onu Selma söyledi geçen ay. Yeni bir eczane mi var, eski eczane mi kapandı — bunu bile tam bilmiyorum. Komşu Nevin hanım kızıyla taşındı mı, taşınmadı mı, kapı komşum ama aylar oldu görüşemiyorum. Mahalle değişti diyebilmek için dışarı çıkmak lazım.

Beş yıl... ne değişti. Gençler gitti, hepsi bu. Yani değişmedi de diyemem — Kadir'in oğlu gitti, Şerife'nin kızı gitti, Zeliha'nın iki oğlu da gitti. Sabah kapı önüne çıkıyorum, eskiden çocuk sesi vardı, şimdi sessizlik. Köpek havlaması var, inek sesi var, o kadar. Bizim yaşlı-kadın halkasından Emine geçen yıl öldü, Gülsüm kızının yanına Kayseri'ye taşındı — şimdi yedi kişiydik, beş kişi kaldık. Ama bunu söylemek... ne bileyim, sanki köyü mahkûm ediyorum gibi geliyor içimden, öyle bir şey değil bu. Köy köy, taşı toprağı, mezarlık, bahçe — hepsi yerinde. Sadece insan azaldı. Bunu düşünmek ağır geliyor, üstüne durmak istemiyorum.

Mahalle mi... Beş yıl önce Mephisto'nun önünde tanıdık bir yüz görürdüm, şimdi görüyorum ama kim olduğunu bilmiyorum. Esnaf değişti tabii, ama asıl değişen o değil — insanlar değişti, ya da ben mi değiştim, bunu ayırt etmek giderek güçleşiyor. Tunalı'da yürürken artık daha az Türkçe duyuyorum, bu iyi bir şey mi kötü bir şey mi diye soramıyorum bile kendime çünkü cevabım ne olursa olsun rahatsız edici. Bir de şu var: eskiden komşuyla asansörde iki dakika konuşurduk, şimdi herkes telefona bakıyor, ben de bakıyorum bazen — bunu fark ettiğimde kendimden biraz utanıyorum. Ama en derin değişiklik şu: mahalle artık benim değil gibi hissettiriyor, oysa ben burada 30 yıldır oturuyorum; bu his nereden geliyor, gerçekten dışarıdan mı geliyor yoksa içimden mi, bilmiyorum ve bu belirsizlik beni rahatsız ediyor.

Son beş yılda ne değişti... Gardaşım, değişen ne ki değişmeyen. Köyde kalan azaldı, o belli. Ama asıl değişen şu: eskiden kahvehanede otururken bilirdin kim kimin oğlu, kim nerede, kim ne zaman döner. Şimdi... Almancılar kuşağından Hüseyin geçen kış dizinden oldu, Recep'in oğlu Ankara'ya yerleşti gitmedi geri, Fatma teyzenin evi kilitli duruyor üç yıldır. Köy küçüldü, ama küçüldüğünü kimse yüksek sesle söylemiyor. Ben de söylemiyorum açıkçası. Bir de şu var: yeni yapılan evler — beton, iki katlı, boş. Kimin için yapılıyor bunlar, bayramda mı doluyor, sonra mı kapanıyor. Benim evim gibi. Üst kat ben, alt kat bekliyor. Yusuf gelirse... ama Yusuf gelmiyor işte. Bu köy bir yaz köyüne döndü farkında mısın, bunu düşünmek istemiyor insan.

Suriyeli, Afgan, bilmem kim... Eskiden sabah markete giderken komşuyu tanırdın, selam verirdin, "Hanım nasılsın" derdin, bir şeyler konuşurdun. Şimdi bakıyorum yüzlere, tanımıyorum kimseyi. Talatpaşa'nın o eski hali kalmadı. Biz de geldik 1990'da, bunu biliyorum, ama biz... biz Türk'tük, dilimiz aynıydı, camimiz aynıydı, bayramımız aynıydı. Onlar farklı. Ama şunu da düşünüyorum bazen — bu düşünce içimde oturmakta zorlanıyor — bizim ilk geldiğimizde de "bunlar Karadenizli, farklılar" diyen olmadı mı acaba? Hayrettin'e sormadım hiç bunu. Sormam da. Ama şu var: o zaman bile mahalle Türk mahallesiydi. Şimdi Cumhuriyet Caddesi'nde yürüyorum, Arapça yazı görüyorum dükkan camlarında, içim sıkışıyor. Bir de kira meselesi — çocuklar ev tutamıyor artık, her şey fırladı, ama bunu Suriyelilere bağlamak doğru mu yanlış mı bilmiyorum, karışık.

Son beş yılda ne değişti... Wele billah, nerede başlasam. Çocuk sesi azaldı en çok. Köy-okulu on iki öğrenciye düştü, bir zamanlar kırk çocuk koşardı o avluda. Şimdi sabah kahvehaneye gitsem — gidemiyorum ya dört gündür, gitsem — aynı dört beş yaşlı yüz. Gençler yok. Mahmud-amcanın torunu geçen yaz geldi, "dede burası ne kadar güzel" dedi, bir hafta sonra döndü Mersin'e. Güzel buluyorlar ama kalmıyorlar. Ben bunu söylesem "baba sen köyü bırakmak istemiyorsun ondan böyle düşünüyorsun" diyecekler. Haklılar da belki, bilmiyorum. Ama değişen şu: eskiden komşu kapısı açıktı, şimdi kapılar kilitli çünkü içinde kimse yok. En çok bu ağır geliyor. Köy var ama köy gibi değil.

Mahalle mi... Hangi mahalle? Tağar'ı mı soruyor bu soru, Maltepe'yi mi? İkisi de benim için "mahalle" sayılıyor ama ikisi de tam benim değil. Tağar'da son 5 yılda ne değişti — Mehmet amcanın oğlu gitti, Fatma teyze geçen kış öldü, Hüseyin'in evi artık kapalı duruyor. Azaldık işte, azaldık. Yeni gelen yok, gidenin yerine kimse gelmiyor. Maltepe'de ise tam tersi — her yerde yeni bina, yeni yüzler, dükkanlar değişiyor, geçen sene bakkalın yerinde bir şey açıldı, ne olduğunu bile anlamadım. Ama ben burada "misafirim" diye biliyorum kendimi, buranın değişmesi beni o kadar içten etkilemiyor. Asıl içim sıkışıyor Tağar'ı düşününce. Köyde 5 yıl önce 80 kişiydik, şimdi 60'a düştük. Mezarlık büyüyor, köy küçülüyor — bu nasıl bir şey, nasıl anlatayım bunu.

Bomonti... 2018'de buraya taşındığımda hâlâ o eski bira fabrikası kokusu vardı sanki havada, bir şeyler kalıntı gibi. Şimdi ne kaldı? Her köşe başında yeni bir "artisan coffee" yeri, her apartmanın önünde Uber Eats motosikleti, benim gibi remote çalışan 30'lu yaşlarda insanlar WeWork'a gidip geliyor. Fiyatlar... 2022'de aldığımızda zaten çılgındı, şimdi ne oldu bilmiyorum, bazen düşünüyorum "bu evi şimdi alsaydık alamazdık." Ama dürüst olmak gerekirse — şikâyet etsem de aslında bu mahalle bana iyi geldi, Şişli metrosu 5 dakika, Selin işe yürüyüşle gidebiliyor, Ali için park var. Yani hem "her şey değişti mahalle elden gitti" diyorum hem de tam oraya yerleşmiş biri olarak bunun nimetlerini yiyorum — bu çelişkiyi içimde bir yerde tutuyorum, söylemesi garip geliyor.

İlk aklıma gelen şey o yeni bina... Yıldız'ın arka sokaklarındaki o iki katlı gecekondu tipi evler gitti, yerine cam-çelik bir şey çıktı, içinde eczane ve bir "butik otel" var. Kimse sormadı kimseye. Sonra kafeler — Tunalı tarafında zaten hep kafe vardı ama şimdi daha... nasıl desem, daha sahte bir şeyler var. "Specialty coffee" yazıyor, içeride yirmi beş yaşında çocuklar laptop'la oturuyor, ben geçiyorum dışarıdan kendimi biraz turist gibi hissediyorum kendi mahallemde. Ama şunu da söylemem lazım: güvenlik hissim arttı mı azaldı mı, bilemedim. Yüzeysel olarak daha "düzenli" görünüyor her şey, ama o düzenin içinde eski bakkal Hüseyin amca yok artık, yerine bir zincir market var. Hüseyin amca'yı hatırladım şimdi, Defne küçükken çikolata verirdi, 2021'de dükkânı kapandı. Bunları düşününce biraz sıkışıyorum — değişim mi iyi, yoksa sadece farklı mı? İkisi aynı şey değil.

En çok ne değişti dersen... Suriyeliler. Başka ne diyeyim. Hassan geldiğinde 2013'te kasabada 3-5 aile vardı, şimdi 1.500 kişi var, mahalle başka bir yer oldu. Ben Hassan'ı severim, 12 yıldır beraber çalışıyoruz, çocukları büyüdü gözümün önünde — ama kasabadaki genel hava değişti, insanlar değişti. Kahvehanede "gönderelim" diyenler var artık, ben orada oturuyorum, ne diyeceğimi bilmiyorum bazen. Çünkü bir taraftan "bunlar bizden, Halep'ten Antakya'dan, aynı kan" diyorum içimden, öte taraftan ev kiraları fırladı, gençler iş bulamıyor, kasabada bir gerginlik var ki... Deprem de üstüne geldi, 12 kayıp, mahalle hâlâ tam toparlanmadı. Yani tek şey Suriyeliler değil, deprem de değişti her şeyi — ama deprem aniden geldi geçti, Suriyeliler her gün önünde. İçimde ikisi birbirine karışmış, hangisi daha ağır bilmiyorum.

En çok ne değişti dersen... Suriyeli, Afganlı aileler. Bunu düşününce içimde bir şey kıpırdıyor, rahatsız oluyor insan. Sonra hemen 'dur bir dakika, biz de 1991'de geldik buraya' diyorum kendi kendime — ama sonra o düşünceyi hemen kapatıyorum çünkü 'hayır bizimki farklıydı, biz Türk'tük, biz bu toprakların insanıydık' diyorum. Ama bu doğru mu gerçekten? Bilmiyorum, bilmek de istemiyorum pek. Onun dışında mahalle fiziksel olarak değişti tabii — eski komşular gitti, Mahmut-amcanın karşısındaki ev üç kez el değiştirdi, Hasanpaşa'nın içinden geçen o dar sokak artık tanımadığım yüzlerle dolu. Kentsel dönüşüm meselesi de var ya, o da mahalle değil mi, o da değişim değil mi — ama o ayrı bir yara, ona girersem geceleri yine uyuyamam.

Beş yıl... yani 2021'den beri ne değişti. Kanalizasyon bitti sonunda, o güzeldi, o pis koku gitti. Ama asıl değişen şu — mahallede yüzler değişti. Eskiden herkes birbirini tanırdı, şimdi bazı evlere baktım "bunlar kim" diyorum, yeni gelenler var, Suriyeli mi Kürt mü bilmiyorum, yabancı yüzler. Roman olmayan yüzler. Bunu söylesem yadırgarlar ama ben de fark ettim, mahalle biraz karıştı. Bir de şu belediye işi — yol genişletme, park, altyapı, bunlar güzel ama her toplantıda "iyileştirme" diyorlar, ben "iyileştirme" kelimesini duyunca içim sıkışıyor, sanki bir gün "iyileştirme" bitince bize "gidin" diyecekler gibi. Baba da hissediyor bunu, söylemiyor ama hissediyor. Bir de gençler... mahallede 18-25 arası çocuklar eskiye göre daha boş geziyor gibi, iş yok, para yok, bazıları ne yapıyor bilmiyorum, sormak istemiyorum açıkçası.

Beş yıl... nereden başlayayım. Eskiden bu mahallede kapı komşum Mehmet abi her sabah "hayırlı sabahlar Ebu Yusuf" derdi, şimdi bakışı değişti — adam değişmedi belki ama bir şey değişti, ne olduğunu tam koyamıyorum. Belki o değil, belki onun oğlu, belki telefondaki haberler. Yeni gelenler de var aramıza — 2022'de Ukrayna'dan kaçanlar, onlara baktı Ankara başka türlü baktı, bize baktı başka türlü. Bu adaletsizliği düşününce içim sıkışıyor ama kimseye söylemiyorum. Kira beş yılda üç katına çıktı, eski Türk komşuların yarısı gitti başka semtlere, yerlerine ya daha yoksul Türkler geldi ya bizim gibi Suriyeliler — mahalle biraz daha 'içine kapandı' gibi, dışarıyla bağ azaldı. En çok şunu hissediyorum: eskiden 'geçici misafir' gibi bakarlardı bize, şimdi 'neden hâlâ buradasınız' gibi bakıyorlar bazıları. On bir yıl oldu, geçici değiliz artık, ama kâğıt hâlâ gelmiyor.

Değişti mi, değişti tabii... En çok ne değişti dersen — insan sayısı. Yani eskiden bu sokakta herkes birbirini tanırdı, şimdi her ay yeni yüz. Suriyeli komşular geldi, bazıları iyi insan, bazısını hiç tanımıyorum, selamlıyorum geçiyorum. Kira fiyatları o kadar arttı ki eski komşularımızın bir kısmı taşındı, başka mahalleler gitti — Aydın'lardan bile birkaç aile gitti. Bu beni içten içe sıkıştırıyor, söylemiyorum ama... Bir de markalar geldi, yani küçük bakkallar kapandı, büyük market açıldı, ama biz yine de pazara gidiyoruz çünkü orası ucuz. Gençler çok arttı, mahallede gürültü eskisinden fazla, gece 23'te dışarıda sesler var — bu beni korkutuyor Berfin için, 10 yıl sonra ne olacak burası bilmiyorum. Bir de telefon herkesin elinde, bunu da söylemeliyim, hem iyi hem kötü, komşular artık kapı yerine WhatsApp'tan haber veriyor.

Beş yıl... 2021'den beri ne değişti. Önce şunu sormam lazım kendi kendime: değişen şey benim için mi değişti, yoksa mahalle mi değişti? İkisi aynı şey değil. Fiziksel olarak en bariz şey: Korupark tarafında yeni bir blok daha çıktı, zemin katta yine bir kahvaltı salonu açıldı, bir öncekinin yerinde. Ama asıl şey kaldırımlar — 2023'te belediye bir kısım yeniledi, o bölümde artık tekerlekli sandalyeyle geçebiliyorum, önceki yıllarda iki kez takılmıştım. Küçük şey ama benim için küçük değil. Bir de mahalle daha kalabalıklaştı, yeni taşınanlar var, genç çiftler, çocuklu aileler — Doruk'un yaşıtları artık daha fazla parkta. Bu iyi. Ama bir yandan da kira arttı, biz 2018'de 4.500 TL veriyorduk şimdi 16.500, aynı ev. Komşular değişti, eski tanıdık yüzler gitti çünkü taşıyamadılar artık. O biraz hüzün veriyor aslında, ama bunu pek düşünmüyorum genelde.