Şu an 55-70 bin arası alıyorum, harcama 48-49 bin, kredi kartı borcu var, ev kredisi yeni başladı — "rahat" kelimesi bana biraz yabancı geliyor açıkçası. Rahat ne demek? Ay sonu "bu ay ne harcadım" diye hesap yapmamak mı? Kreşin ücretini düşünmeden ödemek mi? Yoksa aniden bir şey olsa, araç bozulsa, çocuk hastalanıp özel doktora gitsek, "tamam hallederiz" diyebilmek mi? Bunların hepsini topladığımda aklımda bir rakam çıkıyor — 120 bin belki, belki 130 — ama sonra "ya enflasyon" diyorum, o rakam da eriyor. Yani "rahat" dediğin şey sürekli öteliyor, bir türlü yakalanmıyor. Ve bu beni biraz yoruyor, çünkü 27'mde İzmir'e geldiğimde "şu noktaya gelince rahat ederim" demiştim, o noktaya geldim, rahat etmedim.

Şu an aldığımız para fena değil aslında, geçiniyoruz, ama "rahat" mı… o başka bir şey. Kira yok çünkü eşin ailesi yardım etti, o olmasa zaten hesap tutmazdı hiç. Tetkikler gelecek, çocuk meselesi gelecek, bir de Konya'ya tatil evi hayali var — bunları düşününce 40-55 bin TL bir yerde "yetişiyor" ama nefes almıyor. Rahat demek için en az 80 bin, belki 90 bin lazım diyorum içimden — ama bu rakamı söylesem "şımarık" damgası yer miyim diye de bir şey geçiyor içimden. Zaten kayınvalide "sizin kuşak para bilmez" falan der, o lafı duymak istemiyorum.

Rahat mı… "Rahat" kelimesi bile artık muğlak. Şu an 35-40 bin alıyorum, yaklaşık 34 harcıyorum, yani teknik olarak sıkışmıyorum — ama bu "rahat" mı? Kiram yok, borcum yok, Cihangir'deki daire benim, bu büyük ayrıcalık. Ama Nilüfer'in ilaçları gidince ne değişti bilmiyorum, yokluğu bir boşluk bıraktı ama harcamayı da azalttı — bunu düşünmek bile tuhaf, neredeyse müstehcen bir hesap. Şimdi "rahat" için ne lazım diye sorsam kendime: kitabı bitirebilmek için zaman ve kafa, Berlin'e gidip torunu görebilmek için bilet parası, ve bir sağlık sigortası ki devlet sigortası artık neyi karşılıyor neyi karşılamıyor belli değil. Rakam mı? 60-65 bin belki — ama asıl mesele rakam değil, bu enflasyonun yarın ne getireceği belli olmadığı için her rakam anlamsız, bugün "rahat" olan yarın "dar" olabiliyor.

Tamam şimdi düşüneyim gerçekten... Şu an 22-32 bin arası kazanıyorum, giderlerim de neredeyse o kadar. Yani "rahat" ne demek ki? Rahat diyince aklıma ilk gelen — kira korkusu olmaması, annemin "bu ay nasıl geçireceğiz" yüzü olmaması, bir şey almak istediğimde iki kere düşünmemek. Şu an kafede vardiya sonrası ayaklarım şişiyor, TikTok'tan gelen marka parası da henüz düzenli değil, bir ay geliyor bir ay gelmiyor. Rahat yaşam için en az 50-55 bin diyeyim ama bu İstanbul için bile az aslında, Esenyurt'ta bile kira tek başına 15-18 bini götürüyor artık. Ama 50 bin desem bile — yalnız yaşasam, kendi kiram olsa, ara sıra Mardin'e gidebilsem, bir de birikim hesabım olsa — o zaman "tamam" derdim. Şu an "tamam" değil, "idare ediyoruz" var.

Şu an elimde kalem olsa hesabı çıkarsam... konut kredisi 85-90 bin, çocukların okul-aktivite-özel ders 60-70 bin, market-restoran-yaşam 50-60 bin, araba-sigorta-bakım 20-25 bin, tatil-giyim-kültür bütçesi 30-40 bin, babamın sağlık masrafları son dönemde ciddi bir kalem oldu, bir de Ela'nın yurtdışı üniversitesi için biriktirmem gereken... Yani "rahat" dersen, gerçekten rahat, Bodrum'u da düşünürsek, Londra seçeneğini açık tutarsam — 350-400 bin TL altı sıkışır. Ama şunu da biliyorum: bu rakamı söylediğimde çoğu insan gözlerini devirir, "sen zaten rahat yaşıyorsun" der. Haklı da. Ama "rahat" kelimesi benim için artık "güvende" anlamına geliyor, "konforlu" değil — kur yarın yüzde yirmi oynarsa, bonus beklediğimden yüzde otuz düşük gelirse, baba yeniden yatarsa... Aslında bu soruyu sormak bile biraz lüks, çünkü cevabı bilen çok az insan var bu ülkede.

Tamam, "rahat" ne demek önce onu çözmek lazım. Şu an 45-50 bin harcıyoruz, ama bu "rahat" değil — bu "idare ediyoruz." Kira artışı gelecek, annemin bir şeyi olursa uçak bileti, acil masraf, hepsini düşününce... 90-100 bin diyesim geliyor ama bu rakamı söylediğimde kendim bile inanmıyorum, çünkü 90 bin kazansam da 90 bin harcardım muhtemelen. Asıl mesele şu: "rahat" dediğimde aklımda bir ay iş gelmese paniklemeyeceğim bir tampon var, o tampon şu an yok. Kripto logosu çizip kimseye söylememek tam da o yüzden — o tampon olmadığı için. Ve bir de şu var: ben freelance'im, bu sorunun benim için cevabı "istikrarlı bir rakam" değil, "en kötü ayda bile batmayacak bir zemin" — o zemin için ne lazım bilmiyorum, ama şu an elimde yok.

Şu an 55-85 arası kazanıyorum, aile evindeyim, giderim düşük — ama "rahat" ne demek ki tam olarak? Kendi evim, kira, market, ulaşım, ara sıra bir şeyler almak, belki yurt dışı seyahat... İstanbul'da bunları toplayınca kafamda 120-150 bin TL diyor bir ses. Ama aynı zamanda şunu da biliyorum: şu an 70 kazanıp 0 kira verince "rahat" hissediyorum, yani rahat hissi gelirden çok konuma bağlı. Yani aslında şu an rahatım ama bu "gerçek rahat" mı yoksa aile evinin sağladığı yapay bir tampon mu — bunu düşünmek biraz rahatsız ediyor açıkçası. Kendi evimde olsam hesap tamamen değişir, 150 bile yetmez İstanbul'da.

Şimdi oturup hesap yapayım... Maaş geliyor, ikramiye yok artık, kira yok şükür ev bizim ama aidat var, elektrik su doğalgaz, ilaçlar — o aritmi işi başladı ya, kontrol muayeneleri de para ediyor artık. Şu an 28-30 bin arasında bir şey geliyor, ay sonuna 3-4 bin kalıyor belki, o da birikiyor mu diyemem. Rahat mı? Rahat değil, ama kriz de değil. "Rahat" desem ne olur — 45-50 bin mi? Belki. Ama o rakamı söylesem kendim de inanmam, çünkü 45 bin gelse yine bir şeyler çıkar ortaya. Asıl mesele şu: Ayfer'in dişi, benim kalbim, torunların okul masraflarına bir şeyler katmak istiyorum — bunlar hesaba girince "rahat" kelimesi uzaklaşıyor. Emeklinin rahatı mı olur ki zaten, devlet seni bir yere kadar taşır, gerisini kendin idare edersin.

Rahat yaşam... ne demek bu be, rahat mı? Şu an kocamın şekeri, 80 kişilik sipariş, kredi taksiti — bunların hepsinin üstüne bir de "rahat" diyeceksem... Hesaplayayım kafamda: taksit 4.500, market en az 8.000 gidiyor artık, ilaçlar falan 1.500, torunlara bir şey almadan duramıyorum, kızların evine boş gitme diye annem öğretti — en az 45.000 ister bu ev, 45-50.000. Ama bunu söylesem "çok istiyorsun" derler, sanki az istemek erdemmiş gibi. Bir de şu var — benim tatlı işim sayılmıyor kafalarında, "ev kadını ne yapar ki" diye bakıyorlar, ama o para olmasaydı şu ay nasıl dönerdi bilmiyorum. Rahat yaşam dersen, kocam doktora gidebilsin, ben de her siparişte "acaba yetiştirebilecek miyim" diye yatağa girmesin — o kadar.

Rahat mı... ne demek rahat ya. Şu an ne yapıyorum ben, hesap mı tutuyorum kafamda? Tamam, şimdi düşüneyim gerçekten. Tekne yakıtı, Zeynep'in okul masrafı, annemin ilacı, market, kredi taksiti... bunları toplayınca zaten elimde ne kalıyor? Hiç. Şimdi bir de "rahat" olacak. Rahat olması için en az şu anın iki katı lazım, yani seksen, doksan bin. Ama bunu söylesen adam "sen çok istiyorsun" der. Oysa bu rahat değil ki, sadece nefes almak. Rahat dersen, Murat'a bir iş bulacaksın, tekneyi yenileyeceksin, eşine bir şey aldığında "bunu nereden buldun" diye endişelenmeyeceksin. O zaman belki yüz elli. Ama bunu kafamda tutmak bile saçma geliyor, çünkü o para bu hayatta gelmeyecek.

Rahat bir yaşam... şu an rahat mıyım ki bu soruyu sormam lazım? Yani rakam olarak söylesem — şu an zaten o bandın içindeyim, ama "rahat" hissettiriyor mu? Hayır tam değil. Çünkü rahat, rakam değil ki. Avrupa siparişleri çekiliyor, Bangladeş meselesi kafamı yiyor, atölyede otuz beş kişinin sigortası benim uyku kaybım. Şimdi biri "aylık ne kadar lazım" diye sorunca aklıma gelen ilk şey: beş yüz bin TL desem mi, yedi yüz bin mi — ama bunların hepsi bugünün parası, altı ay sonra ne olur? Dolar ne olur? Yani rakam vermenin anlamı yok ki, rakam değişiyor. Asıl mesele sabit bir şeye bağlamak — arazi, zeytin, bir şey. Nakit rahat etmiyor artık bu ülkede.

Rahat mı... rahat ne demek ki zaten. Şu an 13-14 bin geliyor bazen, gider de 13'ü buluyor, arada fark kalıyor ama o fark hemen bir yere gidiyor — çocuğun ayakkabısı, kayınvalidenin ilacı, bir şey. Rahat demek benim için şu an: eşin vatandaşlığı çıkmış, kredi bitmiş, kızın okul parasını düşünmeden yazılmış, bir de o dikiş makinesini bırakıp biraz uyuyabilmişim. Para olarak? Bilmiyorum, 35 bin mi, 40 bin mi... ama o rakamı söylesem kendime bile gülünç gelir, sanki başka bir hayattan konuşuyorum. Üstelik rahat dediğin şey para değil ki sadece — eşin kâğıdı çıksa, çocuklar okula rahat gitse, o "siz gidin" lafını duymasa Merve, ben 25 bine de razıyım vallahi.

Şu an aldığımız para zaten rahat yaşamaya yetiyor, hatta fazlası var — bunu söylemek garip geliyor ama gerçek bu. Ama "rahat" derken ne kastediyorum ki? Eşin "biraz daha düşünelim" dediği çocuk meselesini, babanın kalp ritim bozukluğunu, ihracattaki euro sıkışmasını sayarsan... Para tamam da kafam rahat mı, o ayrı. Rakam sorsalar ne derdim? Şu an 250-300 bin alıyorum, "rahat" işte bu mu? Aslında rahat değil miyim, sadece rahat hissetmiyorum mu — bu ikisi aynı şey değil. Bir de şu var: bu soruyu soran kişi kim? MÜSİAD'dan biri mi, İstanbul'dan biri mi? Cevabım değişir.

Rahat derken ne kastediyorlar ki — rahat mı, yoksa "geçiniyoruz işte" mi? Şu an ikimizin maaşı toplandığında fena değil aslında, ama kredi kartı her ay bir yük gibi üstümde duruyor, çocuğun bakıcı masrafı var, bir de kayın ailenin bulunduğu apartmanda yaşıyoruz diye kira yok ama onun başka bedelleri var. Somut söylesem — şu enflasyonla, Mardin'de, çocuklu, 100.000 TL altında "rahat" diyemem. 120.000 belki? Ama bunu söylersem "hırs" gibi görünür, "öğretmen hanım ne istiyor" derler içlerinden. Bir de şunu düşünüyorum: rahat dediğimde aklıma hep Mor Gabriel civarında küçük bir ev geliyor, anneanne yokken bile o hayal duruyor orada — ama o hayal parayla değil, başka bir şeyle ilgili.

Rahat mı… rahat ne demek ki zaten? Şu an aklımda bir hesap dönüyor hemen — kira, market, telefon faturası, anneye para, kredi kartı minimum ödeme… bunlar bile 11.700 yapıyor, üstüne bir de "rahat" diyeceksek ne lazım? Valla en az 25.000 derdim ama 25.000 da rahat değil ki Adana'da artık, kira tek başına 8.000'i geçti iyi bir yerde. Sonra içimden bir ses "sen hiç rahat yaşamayı bilmiyorsun ki, kafan hep deprem, hep aile, hep borç" diyor — bu soruyu sormak bile lüks gibi geliyor bana, utanıyorum biraz. Annem TOKİ'de uyuyamıyor, ben burada "rahat yaşam" hesabı yapıyorum, ne biçim şey bu.

Rahat mı... ne demek rahat ya. Şu an 20 bin alıyim, 16 bin gidiyor, arada ne kalıyor ki. Kira yok çünkü evdeyiz, o da bir şey aslında ama ev kalabalık. Rahat için ne lazım — baba ilaç parasını sormasa, kardeşin üniversite harçlığını ben düşünmesem, kredi kartı borcunu her ay ötelemesem... 40-45 bin desem mi? Ama 40-45 bin de bir süre sonra yetmez, bu ülkede rakam söylemek anlamsız zaten, altı ayda değişiyor. Asıl rahat para değil galiba, rahat şu: sabah kalktığında "bu ay nasıl geçirecez" diye düşünmemek. O his. Onun fiyatı ne kadar?

Şimdi hesap yapayım kafamda... Mustafa'nın emekli maaşı, benim emekli maaşım, ikisi bir arada... Yani geliyor bir şeyler, 28-29 bin falan. Ama yetmiyor mu? Yetmiyor tam olarak. Şeker ilaçları, insülin, o doktor masrafları... Bir de fiyatlar ne oldu ya, markete girince yüreğim sıkışıyor. Rahat ne demek peki? Rahat dersen... torunlar gelsin, misafir ağırlayayım, Mustafa'nın ilaçları eksiksiz olsun, bir de hac kısmet olursa biraz para kalsın yanımızda — bunun için ne lazım? Kırk bin olsa "rahat" derim galiba. Ama kırk bin diyince de utanır gibi oluyorum, sanki çok istiyorum gibi... Halbuki lüks istemiyorum ki, sadece derman istemiyorum.

Şimdi bu soruyu sorsalar ne diyeceğim... "Rahat" kelimesi çok kaygan. Ben şu an rahat mıyım? Kağıt üzerinde evet, ama Riyad alacakları hâlâ gelmedi, Salih'in o muhasebesini bir gün açmak zorundayım, büyük oğlanın İngiltere meselesi kafamın bir köşesinde duruyor. Şu an hane gideri 468 bin, kredi taksitleri üstüne, dört çocuk, kayınvalide, sitenin aidatları, araçlar... Bunlar hesaplanabilir. Ama "rahat" dediğin şey rakamla gelmiyor ki. Ben 90'larda ayda 3 milyon lirayla rahat hissederdim, şimdi 600 bin TL'yle bazen dar hissediyorum. Kur şoku gelirse ne olur? Nakit akışı tutmazsa? Yani rakam değil, güvence hissi meselesi bu. Asgari 800 bin, ama gerçekten "kafayı kaldırarak" yaşamak için 1,2-1,5 milyon TL olmalı bugünün şartlarında — ve bu bile yarın ne olur bilinmez.

Şimdi hesap yapayım kafamda — kira 18.500 oldu, üç çocuk, market, okul masrafları, Hatice'nin kitapları... Şu an 38-40 bin arası kalıyoruz elde, ay sonu 2-3 bin falan artıyor, o da bir sonraki aya deviriliyor. Rahat mı bu? Hayır, rahat değil ama kriz de değil, bir tuhaf orta yer. Gerçekten rahat olsam ne ister miyim — 70 bin desem mi, 80 bin mi? Ama şunu da biliyorum, 70 bine çıksa kira da çıkar, market de çıkar, insan hep aynı yerde bulur kendini. Yine de somut söylesem: şu an en büyük sıkışma Zeynep'in İHL masrafları ve Hatice'nin kitap-sınav giderleri üst üste geldi bu ay, orası zorladı. Bir de şu özel ders velileri bu Ramazan'dan sonra biraz seyreldi, Bayram'da bir-iki kişi "hocam biraz ertelesek" dedi, o da içimde kaldı.

Şu an ne kadar alıyoruz, ne kadar harcıyoruz... aslında fena değil, yani geçiniyoruz, birikim de yapıyoruz ama "rahat" derken ne demek istiyorlar ki? Şu an rahat mıyım? Marketin kasasında duruyorum bazen, bir şeyi koyup alıyorum sepetten — o his var ya, o "rahat" değil. Ama komşu Ayşe hanıma bakıyorum, onlar gerçekten sıkıntılı, ben ne diyeyim? Eşin tayini çıkarsa zaten bu hesap tamamen değişir, Berlin'de ne kadar tutacak bilmiyorum, orada "rahat" bambaşka bir şey demek. Bir de şu var: ben öğretmendim, kendi param olsaydı bu soru farklı hissettirirdi. Şu an eşin maaşına bakıyorum, "rahat" dediğimde aslında biraz da onun iznine bakıyorum gibi geliyor içimden, onu düşününce sıkılıyorum.

Şu an 120-130 bin arası alıyorum, kredi bitti, birikim var, bir de çocuk var — yani kâğıt üstünde "rahat" sayılırım. Ama bu soruyu duyunca içimde bir şey sıkışıyor çünkü "rahat" dediğim şey aslında TL'nin bugün nerede durduğuna göre değişiyor; altı ay önce rahat olan rakam bugün sınırda, altı ay sonra ne olur bilmiyorum. Euro'ya çevirince hesaplıyorum kafamda — 120 bin TL şu an ne kadar ediyor, 3.500 Euro mu, 3.200 mi? Köln'de junior mühendis maaşı. Bunu düşününce "rahat" kelimesi biraz gülünç geliyor. Bir de şunu düşünüyorum: ikinci çocuk olursa, bakıcı masrafı, kreş, eğer Almanya planı gerçekleşirse taşınma — o zaman "rahat" için gereken rakam bugünkü gelirimden çok farklı bir yere oturuyor.

Rahat yaşam... ne demek ki bu? Ben şu an kursun yemeğini yiyorum, kıyafetimi ailem gönderiyor, cebimde beş kuruş yok — ama "rahat" mıyım bilmiyorum, rahat değil miyim de bilmiyorum. Babam kamyon çalıştırıyor, annem evde, iki küçük kardeş var — onlar nasıl geçiniyorlar acaba, gerçekten merak ediyorum. Şanlıurfa'da bir aile için... 20 bin mi? 25 bin mi? Ama 20 bin TL'yi gören kaç kişi var ki burada? Benim için "rahat yaşam" diye bir şey şu an yok zaten, kurs bitsin, atama olsun, o zaman düşünürüm. Ama bir yandan da şunu düşünüyorum — imam maaşı ne kadar, gerçekten? Biri söylemiş 15-18 bin arası diye, yetmez ki bu. Yetmez.

Şimdi bu soruyu kim soruyor, hangi amaçla? Bir anket mi, sohbet mi... Neyse. Hesaplayayım kafamda — kira yok, daire benim; ama aidat, elektrik, doğalgaz, su derken aylık 6-7 bin gidiyor sadece oradan. Market alışverişi, ilaçlar, sağlık sigortası... Mor Çatı'ya bağış yapıyorum düzenli, onu kesmem. Kitap, tiyatro, arada restoran — bunlar lüks değil benim için, bunlar yaşamak. Kızı görmeye İstanbul'a gitmek, Ceren'e küçük şeyler almak... Şu an gelirim yeterli, sıkışmıyorum, ama "rahat" dediğimizde ne kastediyoruz? Beklenmedik bir sağlık masrafı çıksa, ya da dairenin kentsel dönüşüm meselesinde avukata ihtiyaç duysam — o zaman tablo değişir. 65-70 bin TL diyebilirim belki, ama bu rakamın da altı ay sonra ne anlama geleceğini kim bilebilir ki bu ülkede.

Soru basit görünüyor ama içinde bir tuzak var. "Rahat" kelimesi ne demek ki? Şu an 200-220 bin arası geliyor, giderler 187 bin, kredi kartı borcu var ama yönetilebilir — teknik olarak "rahat" sayılırım. Ama bu rahat, euro'nun 38-40 TL civarında kalmasına bağlı, saatlik fatura düzenimin devam etmesine bağlı, Defne'nin işlerinin tutmasına bağlı. Yani rahat ama kırılgan. Gerçek rakam mı? Şu koşullarda, bu evde, bu hayatta — net 300 bin TL'nin altında "rahat" demek kendini kandırmak. Ama bunu söylersem insanlar "ya biz ne yapıyoruz" diye bakacak, çünkü ortalama maaş hâlâ 25-30 binde takılı. Hem zaten rakam vermek anlamsız — iki yıl içinde o rakam da erimemiş olacak mı? Lizbon'da 2.500 euro'ya çok daha az stresle yaşıyordum, şimdi TL'ye çevirince "iyi para" görünüyor ama aynı huzur yok. Belki sorun gelir değil, belirsizlik.

Rahat... rahat ne demek ya? Şu an kafamda hesap yapıyorum, 17-18 bin gidiyor zaten, kredi kartı ayrı, bir de çocukların okul masrafı, Zeynep'in ayakkabısı delik, kayınvalide geçen hafta ilaç parası istedi — bunları çıkarınca elimde ne kalıyor ki? Rahat için ne lazım diyorlar, 50 bin mi, 60 bin mi? Güldüren şey şu: o rakamı söylesem utanırım sanki, "haddini bil" der gibi bir his var içimde. Ama gerçekten düşününce — sadece Zeynep liseyi bitirecek diye endişelenmesem, sadece Tepecik söylentileri kafamı yemese, sadece her ay kart borcunu nasıl kapatacağım diye uyuyamasam — o kadar. Para değil aslında, o "acaba" sesinin susması lazım. Hesap yaparsam 45-50 bin diyebilirim ama bu şehirde bu mahallede bu işle o rakam hayal, biliyorum.

Rahat mı... ne demek rahat ya. Şu an 60-70 arası alıyorum, 50 gidiyor, kalan 10-15 birikim sayılıyor ama kredi taksiti ayrı hesap — o 4 milyon TL orada duruyor, her ay faiz yiyor, rahat değil bu. Rahat demek... en az 120, belki 150 olsa, o zaman ne kredi stresi ne çocukların okul masrafı ne de eşin "bu ay sıkıştı" yüzü görünür. Ama şunu da biliyorum, 150 olsa da "yetmedi" diyeceğim muhtemelen, çünkü hep bir şey çıkıyor — ya makine arızası ya hammadde fiyatı fırladı ya büyük oğulun düğün masrafı kafada dönüyor. Rahat diye bir şey yok aslında, rahat dediğin "bu ay paniklemedim" demek.

Rahat mı... rahat ne demek ki zaten. Şu an 42-43 alıyorum, gider 32, ortada 10 bin kalıyor, o da kredi taksiti + annenin ilaçları + kızın dershane + oğlanın ayakkabısı derken buharlaşıyor. Birikim diye bir şey yok sayılır. Rahat için ne lazım — en az 75, belki 80 bin diyeyim kafamdan, ama o rakamı söylersem gülünç mi kaçar, "hemşire hanım haddini bil" mi derler içlerinden. Üstelik 80 bin de yetmez aslında, anneyi eve alırsam bakıcı parası ayrı, kızı Sofya'ya yollarsam orada yaşam ayrı... Rahat kelimesini duydukça içim sıkışıyor, sanki o kelime benim için değil, başka insanlar için icat edilmiş.

Rahat mı? Rahat ne demek ya. Şu an 28-38 arası kazanıyorum, 24 gidiyor, kredi kartı üstümde duruyor, Mart'ta kira zammı geliyor — hesap yaparken bile sıkışıyorum. Hormon kontrolü için ayda en az 2.500 lira koyuyorum bir kenara, onu kesmek yok, kesilirse her şey bozuluyor. Esra'nın ilacı var, benim ilacım var, Mırnav'ın mama masrafı var, bunlar "lüks" değil bunlar hayatın kendisi. Rahat diyebilmem için şu an 60.000 TL olsa bile "yeterliyim" diyemezdim herhalde — çünkü birikim yok, bir şey olsa sıfırım. Gerçek rahatlık bence birikim, yani "bu ay kötü geçti ama geçti" diyebilmek. O da 80-90 bin falan ister bu şehirde, bu hayatta. Ama bunu söylemek bile biraz utandırıyor içimden — sanki çok istiyormuşum gibi hissettiriyor, sanki haddim değilmiş gibi.

Rahat mı... rahat ne demek ki zaten. Şu an 42-43 alıyorum, 38'ini harcıyorum, ortada bir şey kalıyor ama o da kredi kartına gidiyor. Rahat için ne lazım — kira yok, borç yok, çocukların okul masrafı yok, bir de üstüne Antakya'da yerine oturmuş bir ev. Hesap yapıyorum kafamda: kira 18, aidat 2, elektrik-su-doğalgaz 4-5, market 8-9, Selin'in Adana masrafı 4-5, Baran'ın harçlığı 2... bunlar bile 40'ı buluyor. Üstüne bir şey çıksa — diş, araba, hasta — o ay biter. Rahat için en az 70-75 lazım diyorum ama 70-75 deyince de içimden bir ses "sen hiç o parayı görecek misin ki" diyor. Antakya'ya dönersek kira düşer belki, ama hangi Antakya'ya dönüyoruz, o da ayrı mesele. Eşin maaşı pasif statüde sayılıyor, ne zaman düzelir belli değil. Rahat kelimesi şu an biraz lüks geliyor, dürüst olmak gerekirse.

Rahat... rahat ne demek ki zaten? Şu an 42-50 arası alıyoruz, ikimiz. Rahat mıyız? Kızın Eskişehir'deki yurt parasını düşününce "rahat" kelimesi biraz yanlış geliyor. Ama krizde de değiliz, borcumuz yok, annem üst katta, ev kira değil — bunlar büyük şeyler aslında. Şimdi "rahat için 80 bin lazım" desem ne kadar doğru olur? Öğretmen arkadaşlar bu soruyu sorduğunda herkes farklı bir rakam söylüyor, çünkü herkesin "rahat" tanımı farklı. Benim için rahat şu an: kızın okuması, kitabın bitmesi, annemin ilaçları, bir de yılda bir Hozat. Bunları hesaplasam 65-70 bin eder belki. Ama "rahat" deyince insanın aklına tatil, birikim, emeklilik garantisi de giriyor — o zaman 100 bin bile az. Velhasıl bu soruya dürüst cevap vermek zor, çünkü rakamın altında "ne istiyorsun hayattan" sorusu yatıyor.

Rahat mı... rahat ne demek ki tam olarak. Şu an 22-55 arası diyorum ama bu ay 28 geldi, geçen ay 19'du, sezon açılınca belki 45 olur — ama "rahat" bu değil ki. Rahat demek şu an kafamda olan şeylerin hiçbirinin kafamda olmaması: banka taksiti, Alman grubun gelmeden oda boyasının bitmesi, kayınvalidenin dizinin ne olacağı, Fatma'nın o fotoğrafı... Hesap yapıyorum kafamda: çay + pansiyon + bal + Bülent'in İstanbul'dan gönderdiği — bunların hepsi bir arada 70-75 olsa, yani 75.000 TL olsa, o zaman sabah kalktığımda "bu ay ne olacak" diye düşünmeden çayımı içebilirdim. Ama "rahat" dediğimde aklıma gelen bu değil aslında — aklıma gelen Bülent'in burada olması, oğlanın yaylayı sevmesi, Fatma'nın iyi bir yerde olması. Bunların TL karşılığı yok.

Şu an aldığım parayla zaten rahat yaşıyorum aslında, bunu kabul etmek biraz tuhaf geliyor — sanki "yeterli" demek bir şeyleri kaçırdığımı itiraf etmek gibi. Ama gerçekten: kira yok, büyük borç yok, annemin iki sokak ötede olması hem masraf hem güvence. Şikâyet etmek için bir neden yok şu an. Ama "rahat" derken ne kastediyorum — Aralık'ta sergi açılır, kaç gün açık kalır bilmiyorum, galeri sözleşmesi yenilenecek mi belirsiz, Boğaziçi'ndeki part-time bir gün bitebilir. O zaman 75-80 bin TL'nin ne kadar kırılgan olduğu ortaya çıkar. Yani "rahat" dediğim şey aslında şu anki dengenin devam etmesi koşuluyla rahat — ki bu denge benim elimde değil büyük ölçüde. Bir de şu var: annem için bir şey gerekirse, ciddi bir sağlık meselesi çıkarsa, o "rahat" çok hızlı "yetmez"e dönüşür. Bunu düşünmemek için aktif çaba harcıyorum sanırım.

Rahat yaşam... bu soruyu sorsalar kırk yıl önce de aynı şeyi düşünürdüm herhalde, "rahat" dediğin şey para meselesi mi ki? Ama şimdi somut düşüneyim — Sevim'in ilaçları, ekokardiyografi kontrolleri, altı ayda bir kardiyolog... bunlar SGK'dan tam çıkmıyor, bir kısmı cebimizden gidiyor. Şu an yirmi küsur bin alıyoruz, harcıyoruz da yirmi küsur bini, yani sıfır üstünde gidiyoruz ama Sevim'in sağlığı kötüleşirse bu denge anında bozulur. Rahat için diyorum ki kırk bin olsa — kırk bin olsa Sevim'in ilaçlarını düşünmeden alırım, kızım geldiğinde güzel bir akşam yemeği çıkarırım, Cumhuriyet aboneliğini uzatırım, bir de torunlara kitap gönderirim Berlin'e. Ama şunu da biliyorum: kırk bin desem elli isterim, elli desem altmış — bu hesap bitmez, insanın içindeki "rahat" büyüyen bir şey. Asıl sıkıntı şu: emekli maaşı enflasyona yetişmiyor, yetişmeyecek de, bunu biliyoruz ama söyleyecek yeri bulamıyoruz.

Rahat... rahat ne demek ki, vallaha. Şimdi oturup hesap yapsam — Hüseyin'in böbrek ilacı, Mustafa'nın sigorta eksikleri, zeytinliğin gübresi, arı kovanlarının bakımı, bir de şu maden meselesi için Milas'a Ankara'ya gidip gelmeler — bunların hepsi bir yana, sadece "rahat" demek için ne lazım? Yirmi bin mi? Otuz bin mi? Ama şunu da biliyorum, biz bu toprakta yirmi bin lirayla da rahat olmadık, beş bin lirayla da olmadık — rahat başka bir şey, para başka bir şey. Ama şu an sekiz on bin lira bile tam gelmiyor, Mustafa'nın maaşı olmasaydı Hüseyin'in ilacını nasıl alacaktık bilmiyorum. Bir de "rahat" diyorsun ya, Mustafa santralde nefes alıyor mu düzgün diye düşünmeden rahat olunur mu hiç?

Şu an 65-70 bin arası alıyorum, giderlerim 38, kredi kartı borcu var, birikim yok sayılır — yani teorik olarak "rahat" değilim ama "krizde" de sayılmam, bu beni en sinir eden şey aslında. Rahat ne demek ki? Pamuk'un veteriner faturasını görmeden ödeyebilmek mi, yoksa Hinge'deki biriyle buluşurken "hesabı ben alayım" derken içim sıkışmamak mı? 110-120 bin TL desem mi, mantıklı gelir — ama o rakamı söylediğimde bile "yetmez, kira zammı gelir, enflasyon yer bitirir" diye aklımın bir köşesi hemen itiraz ediyor. Aslında "rahat" dediğim şey bir rakam değil, ayın 20'sinde hesaba bakıp "tamam" diyebilmek — o his. Ve o hissin kaç TL'ye geldiğini bilmiyorum çünkü hedef sürekli kayıyor.

Bu soru beni her seferinde biraz rahatsız ediyor çünkü "rahat" kelimesinin içini doldurmak zorunda kalıyorum ve o an kendi rakamımı düşünüyorum — 180-250 bin arası, giderlerim 130 civarı, borç yok, daire hediye. Yani teoride "rahat" sayılırım. Ama bir yandan şunu da biliyorum: bu rakamın altında ciddi bir aile ağı var, dairenin tapusu babamın adından geçti, şirketin maaşı aile şirketinin maaşı. Gerçekten "kendi kazandığım" ne kadar? Platform tutarsa, Körfez yatırımı gelirse, o zaman konuşalım "rahat"ı. Şu an rahatım ama bu rahatlık tamamen bana ait değil, bu beni zaman zaman içten içe huzursuz ediyor — kimseye söylemesem de.

Rahat mı... ne demek rahat ya. Şu an 25-26 bin alıyoruz ikimiz birden, kira yok çünkü Şahin'in amcasından kiralıyoruz ama o da ne zamana kadar böyle kalır bilmiyorum. Kreş beni doğum iznine göndermeden önce bir şekilde çıkarmaya çalışıyor, bunu hissediyorum. Bebek gelince Şahin'in maaşıyla geçinmek zorunda kalırsak... hesap yapmak bile istemiyorum. "Rahat" için ne lazım — kira gerçek olsa, bebek masrafı, annemin arada ihtiyacı, Şam'daki teyzeye para gönderme... 50 bin mi? 60 bin mi? Söylesen gülünç gelir ama bu şehirde bebek büyütmek için gerçekten o kadar lazım. Ama bunu düşünmek bile bir lüks gibi hissettiriyor, sanki haddim değil bu kadar istemek.

Rahat yaşam... bu soruyu kim soruyor, hangi kafadan çıkıyor? Benim için "rahat" nedir ki önce onu bulmak lazım. Kira yok, ev bizim — tamam, o büyük kalem düşüyor. Ama Tuğçe'nin kursu, Mert'in okulu, babanın ilaçları, kredi kartı minimum ödemesi, Sevdiye'nin sırtındaki ağırlık... Bunları bir kağıda dizsen 40 bin mi, 50 bin mi? Ama "rahat" diyorsam birikimle rahat demek — ayın sonunda sıfıra düşmeden rahat. O zaman 60 bin belki. Ama 60 bin diyince içimden bir ses "hadi oradan" diyor hemen, çünkü o rakam şu an düşte bile yok, düğün sezonunda iyi giderse 45 buluyorum, kışın 18'e düşüyorum. Rahat mı, hayatta mı — ikisini karıştırmamak lazım aslında, biz hayatta olmayı rahat saydık yıllarca.

Rahat yaşam... bu soruyu duyan herkes farklı bir şey anlıyor bundan. Benim için "rahat" kelimesinin içinde ekstra bir katman var — erişilebilir ulaşım, beyaz-baston'un yetmediği yerde taksi parası, JAWS lisansı yenileme, bir gün köpek eğitimi gerekirse o masraf. Bunlar hesaba katılmıyor genelde. Şu an 38-45 bin arasında kazanıyorum, kredi kartı yükü var, anneyle paylaşıyoruz evi, "rahat" değil ama "krizde" de değil — tam ortada bir yerde asılı duruyorum. Dürüst hesap yaparsam: 70-75 bin net, yalnız yaşasam, erişilebilirlik masraflarım dahil, birikimim de olsun — o zaman "rahat" kelimesini kullanabilirim. Ama bunu söylemek biraz utandırıcı geliyor, çünkü annem emekli maaşıyla geçinmiş yıllarca, ben şikayet etsem ne diyecek?

Rahat... bu soruyu duyduktan sonra kafamda ilk açılan şey şu: şu an 85-120 arasında bir yerde geziyorum ve "rahat" değilim, yani bu sayılar yanlış bir yerde. Ama sonra duruyorum — Berlin'deki arkadaşlarım ne kadar kazanıyor, ne kadar ödiyor, ne kadar tasarruf ediyor — ve orada da "rahat" yoktu zaten, sadece farklı bir stres vardı. Şu an kafamda hesap açılıyor: kira 18, market 12-13, kart borcu taksit 8-9, ulaşım, telefon, ara sıra dışarı çıkmak, Berlin'e bir uçak bileti yılda iki kez... 180 desem mi? 200 mü? Ama sonra "rahat" kelimesinin kendisi kayıyor — rahat ne demek, birikim yapabilmek mi, yoksa ayın sonunda kartı açıp bakmaktan korkmamak mı? İkincisi için 150 yeter gibi ama birincisi için bu şehirde 200'ün altında gerçekten olmuyor sanırım. Ve şunu da düşünüyorum: bu soruyu Türkçe düşünmek garip geliyor, Almanca düşünsem daha net hesap çıkarırdım, neden böyle?

Rahat mı? Ne demek rahat? Ben rahat nedir bilmiyorum ki hesap yapayım. Şu an 12-15 bin arası geliyor, o da iyi ayda, o da ikimiz birden çalışınca. Borcumuz var, Berfin'in okul masrafı var, kayınvalidenin ilacı var, küçüklerin kıyafeti var... "Rahat" diyince aklıma ilk gelen şu: bir ay boyunca sabah kalktığımda "bu ay ne ödeyeceğim" diye düşünmemek. Sadece o. Ama bunu para miktarına çevirince... bilmiyorum, 30 bin mi? 35 bin mi? Ama 35 bin olsa da bir şey çıkar ortaya yine, başka bir şey. Zaten bu soruyu sormak bile lüks gibi geliyor, sanki sormamalıyım, sanki "haddini bil" diyecek biri var içimde.

Şimdi... rahat yaşam derken ne demek rahat? Biz zaten rahat yaşıyoruz, yani şikâyet yok, açız yok, Sultan'ın elinde para var, annemin ilacı eksik kalmıyor — ama "rahat" deyince adam hemen 60-70 bin TL falan söylüyor televizyonda, ben de bir an için "ya gerçekten mi" diye düşünüyorum. Sonra bakıyorum: dükkân kira yok, ev kira yok, borç yok, Sultan'ın bir masrafı yok çok şükür — bizim hesap başka hesap. Ama şunu da inkâr etmeyeyim: Hatice'nin Kayseri'deki kirası, annenin ilacı, 16 Ağustos öncesi dükkânın stok yenilemesi, Hıdır'ın maaşı derken ay sonuna doğru para sıkışıyor. Gerçekten rahat olmak istesem — yani hiç sıkışmasam, bir de biraz birikim olsa — 45-50 bin TL olsa iyi olur. Ama bunu söylemek biraz... bilmiyorum, sanki "şikâyet ediyorum" gibi geliyor içimden, oysa şikâyet etmiyorum.

Tamam, "rahat" derken ne kastediyoruz önce bunu netleştirelim. Ben şu an 38-52 bin arası bir şeyde yaşıyorum ve gider 32 bin, kredi kartı borcu 27 bin, birikim yok — yani teknik olarak rahat değilim ama çökmüş de değilim, bir yerde asılı duruyorum. Rahat derken... kira endişesi yok, Şamil'in veteriner masrafı için kart çekmek yok, Düzce'ye gitmek istediğimde otobüs bileti hesabı yapmak yok, ve belki en önemlisi: bir kitap almak istediğimde "bu ay olur mu" diye düşünmemek. Şu an hepsini düşünüyorum. Sayıya vursam — İstanbul'da, tek başıma, doktora bittikten sonra, post-doc maaşı değil ama gerçek bir iş — 80 bin mi? 90 bin mi? Ama sonra düşünüyorum, 90 bin de bu şehirde iki yıl sonra ne olacak, enflasyon yutacak. Yani "rahat" denen şey sabit bir sayı değil, sürekli kaçan bir eşik. Bu biraz sinir bozucu, çünkü hesap yapmak istiyorum ama hesabın zemini kayıyor.

Rahat mı... vallaha rahat ne demek ki tam olarak. Şu an 9-10 bin arası bir şey geliyor bana, gider de neredeyse aynı. Rahat için en az 20 bin lazım desem, bu şehirde mi, köyde mi? Köyde 20 bin olsa gerçekten rahat ederim, Niksar'da kira yok, sebze bahçeden, et bayramlık, yakacak odun-kömür ucuz. Ama "rahat" derken aklımda bir şey daha var — babanın dizini ameliyat ettirip bir de birikim yapmak, kardeşlerin okul masrafını düşünmeden vermek, ablaya "sana da para göndereyim" diyebilmek. O hesaba girince 20 bin de yetmez, 25-30 bin ister. Ama 25-30 bin diyince utanıyorum biraz, sanki çok şey istiyormuşum gibi geliyor — oysa hesabı yapınca mantıklı çıkıyor.

Şu an ne kadar kazanıyorum, ne kadar harcıyorum... hesap kafamda dönüyor. Kira yok, kredi yok, borç yok — bu zaten büyük rahatlık, bunu küçümsememeli. Ama "rahat" derken ne demek rahat? Sıla İzmir'e giderse kira + harçlık + geliş-gidiş masrafı üstüme biner, annenin sağlık işleri artarsa Manisa-Şehir hastane masrafları biner, altın fiyatı bir daha dibe vursa stok zararı biner... Şu an 2 baskısı var üstümde, 5 baskısı da olabilir iki yıl içinde. "Rahat yaşam" diye bir şey sabit değil ki, her yıl biraz daha yukarı kayıyor rakam. Şu haliyle — Filiz'in de dükkânda yardımı var, ev-kira yok, büyük borç yok — 65-70 bin TL net geliyor olsam rahat derim, ama Sıla İzmir'e girerse 80'in altında sıkışırım muhtemelen.

Rahat yaşam... ne demek bu? Şu an 22 bin gidiyor, Mustafa'nın 38-42'si var, üstüne benim perde işinden 4-5 bin daha geliyor, yine de ay sonu hep bir şey eksik kalıyor. Kredi kartı 14 bin, o orada duruyor. Rahat derken ne istiyorum ben — Sümeyye'nin yurt parasını düşünmeden ödesem, Esma'nın dershanesine "para yok" demesem, Mustafa'nın "bu ay sıkıştı" yüzünü görmesem... Demirkapı'daki 2+1 için birikim yapabilsem, o ev kredisi için bankaya gitsek "yetmez" demediklerinde. Rakam mı? Bilmiyorum, 40 bin mi, 45 bin mi — ama o rakamı söylesem insanlar "çok istiyorsun" der, söylemesem içimde kalır. Zaten "rahat" dediğin şey hep biraz ileride duruyor, yakalayamıyorsun.

Şu an zaten rahat sayılırım, ne diyeyim... Ama "rahat" derken ne kastediyorum bunu da düşünmek lazım. Şu an 120-180 arası geliyor, gider 95 civarı, arası kalıyor — tamam, birikim de var, kredi de var, ama bu "rahat" mı gerçekten? Sümeyye'nin okulu, Yasin'in hafızlık kursu, Hamza eylülde kolejin ana sınıfına geçiyor — bunların üstüne komşu dükkânın kredisi onaylanırsa aylık taksit de binecek. Bir de döviz oynar, İtalya'dan malzeme fiyatı yüzde yirmi zıplar, o "rahat" anında 200k zarar yersin. Yani "rahat" dediğim şey aslında "şu an bir şey patlamıyor" demek. Gerçek rahat için — yani gece yatarken kafam boş, sabah atölyeye giderken omzumda ağırlık yok — o rahat için... bilmiyorum, 250-300k net belki? Hem atölye hem ev hem de bir kenarda "batsın gitsin" parası olsun diye. Ama bunu söylesen "vay efendim, şişirmiş" derler.

Rahat yaşam... bu soruyu kim soruyor, hangi bağlamda? Bir anket mi, gazete mi, kahvede mi? Çünkü cevabım değişir. Şu an 52-62 bin arası alıyorum, gider 38 bin, arada bir şey kalıyor — borç yok, birikim var, çocuklar okutuldu okutulacak. Ama "rahat" deyince kafam hemen Mustafa'nın düğününe gidiyor, Ahmet'in dershanesine gidiyor, babanın Trabzon-Numune sevkine gidiyor. Bunlar olunca o "rahat" rakamı yukarı kayıyor. Şimdi emeklilik kapıda — maaş 40-42 bine düşecek, fındık 280-310 bin yılda, Necla'nın fırını var... toplarsam 55-60 bin civarı tutabilir. Yani şu an "rahat"ım aslında, ama "rahat" hep bir sonraki masrafa göre yeniden hesaplanıyor — bu hesap hiç kapanmıyor. Rakam mı isteniyor, 70 bin derim, ama 70 bine ulaşsam 80 isterim muhtemelen.

Bu soru biraz tuhaf geliyor bana, yani "rahat" deyince ne kastediyorsun ki... Şu an 135-210 arası görünüyor kâğıt üzerinde ama bunun yarısı iş kredisi, sigorta, sürücü maaşları, yakıt farkı — eve ne giriyor diye sorsalar 40-50 belki gerçekten "benim param." Hasan-baba'nın ilaçları, Sibel'in Görükle'deki masrafları, Doğan'ın basketbol malzemeleri, Selma'nın "bu ay kira artışı geldi" dediği anda hesap değişiyor. Ama bir yandan da... yani ben rahat mıyım? Rahatım aslında, şikâyetim yok, komşu Hayri Bey'in oğlu maaşlı işte çalışıyor, ben kendi işimin sahibiyim, 24 TIR var, Polonya anlaşması açılırsa başka konuşuruz. "Rahat" diye bir sayı koymak garip — Kapıkule'de 14 saat bekleme olduğunda 500k da yetmez, her şey yolundayken 80k da geçinirsin.

Rahat... rahat ne demek ya. Şu an 42-45 arası geliyor, 32 gidiyor, kart borcu 18 bin — "rahat" değil bu. Ama "rahat" dersen ne istiyorsun gerçekten? Kayınvalide dosyası açılsın, avukata 8 bin gidecek. Halid'i doktora götürsem 2-3 bin daha. Ömer özel okula gidecekse aylık en az 5-6 bin ekstra. Atölye bir gün bana devredilirse sermaye lazım, ortaklık lazım — bunun için birikim lazım, birikim için fazla para lazım. Kafamda hesap yapıyorum: şu an 55 bin olsa bile "rahat" olmaz, çünkü liste büyüyor. 80 bin desem mi? 100 bin mi? Ama bu sayıları söylemek... utanılacak bir şey gibi geliyor, sanki şikayet ediyorum. Şikayet etmiyorum, sadece hesap yapıyorum. Baba Halep'te atölyeyi yönetirken ne kadar kazanıyordu bilmiyorum, ama o zaman ev kiralamıyordu, kira ödemiyordu — ev kendisindi. Ben 12 yıldır kiracıyım, hep kiracı.

Rahat yaşam... Şu an 14.500 alıyorum, giderim 13.500 civarı, bin lira kalıyor. Rahat mıyım? Yani... borç yok, ev var, bahçe var, açım yok. Ama Hatice'nin dizi meselesi çıkınca, ya Mehmet'in parasına muhtaç olursam diye bir şey oturuyor içime. Rahat yaşam için ne lazım — 25.000 mi, 30.000 mi? Söylesem ne olacak, değişecek mi? Zaten bu yaşta maaş artmaz, fabrika kapanmaz da açılmaz da. Şükür ki ev kira değil, şükür ki bahçe var, vişne var, erik var — bunlar para etmiyor ama bir şey bu. Ama adam "rahat" diyince ben hep şunu düşünüyorum: Hatice'nin dizini kendi paramla yaptırabilmek. O kadar. Başka bir şey istemiyorum.

Şu an brüt 95-110 bandındayım, net ele geçen 65-70 civarı, giderlerimiz de 65 bin falan — yani "rahat" mı? Rahat sayılır aslında, borç yok, birikim var, TED'in okul ücreti var ama altından kalkıyoruz. Ama "rahat" kelimesi beni rahatsız ediyor biraz — çünkü bu rakam üç yıl önceki rakamın iki katı ama hayat standardım üç yıl öncekiyle aynı, hatta biraz aşındı. Defne İstanbul'a giderse kira + yaşam masrafı aylık 20-25 bin daha demek, o zaman tablo değişir. Annenin Cebeci evi bir gün sıkıntı çıkarırsa, ya da anne hasta olursa — o hesap hiç yapılmadı. "Rahat" diyebilmek için şu anki gelirin enflasyona karşı korunması lazım, o da garanti değil. Yani rakam vermek zor; bugün 80-85 bin net diyebilirim ama bu rakam altı ay sonra yeniden hesaplanacak.

Rahat mı... şu an 32 bin alıyorum brüt, ele geçen 26-27 civarı, aylık 18 harcıyorum, 8 bin kart borcu var üstüme — yani "rahat" kelimesi bile biraz uzak hissettiriyor şu an. Ama ne kadar olsa "rahat" olur ki? Hesaplasam: kira yok çünkü evdeyim, ama evde olmak da bir bedeli var zaten, o bedeli parayla ölçemiyorum. Eğer kendi evimde, kendi hayatımda yaşasaydım — İstanbul'da diyelim, Beraat'ın yanında — kira 20-25 bin en az, ulaşım, yemek, fatura... 60-65 bin net olsa "tamam, nefes alabiliyorum" diyebilirim sanırım. Ama şu an o rakam hayal gibi duruyor, eczane teknisyenliğiyle değil en azından. Bir de şu var: para olsa bile "rahat" mı olur — Konya'da anne-baba baskısı, Beraat bekliyor, Halil meselesi... Para rahatlatır ama hepsini çözmez.

Şu an 22k alıyorum, 18k harcıyorum, ayda 4k birikiyor — bu "rahat" mı? Yani şikâyet etmiyorum ama "rahat" kelimesi biraz kayıyor. Rahat derken ne kastediyoruz — kira artışına karşı tampon mu, annem hasta diye İzmir'e son dakika bilet alabilmek mi, yoksa Cem ile bir hafta sonu Kapadokya'ya gidebilmek mi? Bunların hepsini şu an yapamıyorum aynı anda. Kira 5.000 ama 2027'de ev sahibi ne yapar bilmiyorum, o düşünce bazen geceleri kafama giriyor. Gerçekten rahat hissetmek için 35-38k derdim — hem birikim hem de "beklenmedik şey" için bir nefes payı olsun diye. Ama bunu söylemek garip geliyor çünkü "şu an idare ediyorum" ile "daha fazlasını istiyorum" arasında bir yerde duruyorum ve bunu yüksek sesle söylemek sanki şikâyet gibi görünüyor.

Rahat... rahat ne demek ya. Şu an ne kadar alsam rahat olurum diye düşünüyorum, kafam dağılıyor. Anneme 4500, Murat'a zaman zaman 1500, kira 6500 civarı şimdi Tarlabaşı'nda bile, yemek-su-elektrik-soba... ay sonunda elimde ne kalıyor ki. 45-50 bin desem, "tamam bu rahat" derim galiba — köye para gider, bende de biraz kalır, hasta olsam eczaneye gidebilirim, bir gün izin alsam aç kalmam. Ama 45-50 bin diyorum da, şu an 22-25 bin arasında geziyorum, yani "rahat" dediğim şey neredeyse iki katım. Söylemesi kolay, hesabı zor. Hem zaten bu soruyu sorsalar "rahat" diye bir yer var mı bilmiyorum — annem köyde, ben burada, para gönderiyorum, o da "iyiyim oğlum" diyor; para yetse de o korku gitmeyecek zaten.

Rahat mı... Rahat ne demek ki şu an? Hane gideri 38 bin, Hakan'ın geliri 35-42 bin arası, benim 4-5 binim var üstüne — yani sayısal olarak "geçiyoruz" ama "rahat" kelimesi aklıma gelmiyor hiç. Rahat diyebilmek için Fatma'nın bakımı için bir profesyonel olması lazım, benim elimde biraz zaman olması lazım, Hakan'ın sırtı tutulmadan eve gelmesi lazım. Para meselesi değil aslında — yani para yetse de yetmese de bu yorgunluk aynı yorgunluk. Ama şunu da biliyorum: 2018'de net 27 bin alıyordum, şimdi o 27 bin neye denk gelir diye hesaplasam içim burkuluyor. Kariyer yapmış bir kadın olarak şu an Aylin'den nakit alan birine döndüm — kayıt dışı, sigortsız, "aylık 4-5 bin". Bunu söylemek bile garip geliyor. Rahat için para mı lazım, zaman mı, yoksa sadece bir gün "bu gün benim" diyebilmek mi — bilmiyorum.

Rahat yaşam... Ne demek rahat ya? Ben zaten rahatım, Allah'a şükür. Ama şu an kafamda bir hesap dönüyor — maaş 5800, Mustafa'nın gönderdiği kömür-yağ sayılmazsa... Geçen ay ilaç parası 400 küsur tuttu, o ay biraz sıkıştım. Yani 8000 olsa... 8000 olsa ne olur ki? Fatma'ya daha az yük olurum, Yusuf'a "iyi kuzum" derken içim daha rahat eder. Ama "rahat yaşam" diye bir şey var mı ki zaten? Ahmet gideli 30 yıl, o gün de yaşıyordum, bugün de yaşıyorum. Para mı rahat ediyor insanı, bilmiyorum vallahi. Şehirde olanlar daha mı rahat, onlara bak — Mustafa'nın sesi her ay biraz daha yorgun geliyor telefonda.

Tuhaf soru aslında. "Rahat yaşam" diyince ne geliyor aklıma — Sema'nın Mart kontrolü temiz çıksın, Defne'nin Mavi'sini yılda iki değil dört kez görebilelim, Birikim makalesi yetişsin... Bunların hiçbirinin fiyatı yok. Ama somut soruluyor, tamam. Kira yok, kredi yok, çocuklar büyümüş gitmiş, emekli maaşı + birikimlerin getirisi... Şu an 42-50 bin bandındayız, gider 35 bin civarı — yani teorik olarak rahatız. Ama "rahat" kelimesi bu aylarda içimde farklı çınlıyor; Sema'nın ilaçları, olası kontrol masrafları, Mavi'ye Berlin'de bir şey göndermek istiyorum — bunlar eklenince 50-55 bin olsa "nefes alıyorum" derim sanırım. Ama şunu da fark ediyorum: asıl "rahat" dediğim şey para değil, zaman. Sabah 8'de oturuyorum masaya, 11'e kadar bir paragraf yazabiliyorum — bu beni huzursuz ediyor, bunu para çözmez.

Şimdi ne diyeyim buna... Şu an zaten rahat değil miyim? Sekiz buçuk bin TL Türkiye'den geliyor, bin üç yüz seksen Euro Almanya'dan, toplamda elli küsur bin TL yapıyor. Giderim on sekiz bin falan. Yani elimde otuz küsur bin TL kalıyor her ay, ne yapayım onu? Üzümlü'de ne harcayacaksın ki — kömür alıyorsun, ekmek alıyorsun, kahvehane çayı, ilaç, hepsi bu. Ama şunu da söyleyeyim kendi kendime: bu para bugün iyi, ama Türkiye'de yarın ne olacak belli mi? Lira ne olacak belli mi? Alman parası sabit duruyor, o beni tutuyor aslında. Yoksa Türkiye emeklisiyim desem, sekiz buçuk bine ne yapacaksın? Yani "rahat yaşam" diye bir şey varsa, onu Alman parasının sırtında taşıyorum — bunu kimseye söylemiyorum ama böyle.

Rahat yaşam... ne demek rahat ya? Şu an 12-13 bin geliyor eve, 16 bin gidiyor — aradaki fark nereden kapanıyor biliyor musun, Mustafa zaman zaman bir şey bırakıyor, ben de yaprak sarma yapıp bir miktar alıyorum komşudan. "Rahat" dersen... Hayrettin'in ilacı düzenli çıksın, Hatice'nin köyde doktora gidebilsin, Emre'nin üniversite masrafı Mustafa'nın sırtını ezmeden yürüsün — bunlar olsa rahat sayarım. Para konuşunca kafamda hep bir hesap başlıyor: kira yok tamam, kredi bitti 2015'te şükür, ama elektrik-su-doğalgaz tek başına nereye gitti bu kış? Yirmi beş bin desem mi, otuz bin desem mi bilmiyorum, çünkü hiç o kadar elimde olmadı ki, "rahat" neye benziyor tam bilemiyorum zaten.

Rahat yaşam... ne demek rahat? Ben şu an 5800 alıyorum, 5500 harcıyorum, 300 TL kalıyor ayda. Bunu "rahat" mı sayayım, "dar" mı? Süleyman'ın çocuklarına bazen bir şey almak istiyorum, alamıyorum — işte o an sıkışıyorum. Ama "rahat yaşam" diye bir şey sormak... bu soruyu kim soruyor bana, kim sorar böyle bir şeyi? Şehirli insanların sorusu bu. Ben zaten ne istiyorum ki — sırtım ağrımasın, Eylül Mevlüt'ünü görebileyim, Hawre doktor olsun, köyümde öleyim. Bunların hiçbirinin fiyatı yok. Para meselesine gelince... 8-9 bin olsa, Süleyman'a yük olmam diye düşünüyorum bazen. Ama "rahat" kelimesi... Hadiye gideli 26 yıl oldu, o gün beri rahat nedir bilmiyorum ki.

Rahat yaşam... ne demek bu? Şu an 5.800 alıyorum, ay sonuna zor yetişiyor, ama "rahat değilim" de diyemiyorum tam. Hıdır'ın evindeyim kışın, kira yok, yemek masrafı ortak, ben de elimden geleni yapıyorum. Yaz köyde sebzem var, cevizim var, dut var — para harcamıyorum orada. Ama bir ilaç çıkıyor, bir otobüs bileti, bir de torunlara bir şey almak istiyorsun, elim boş gitmek istemiyorum hiç. Şimdi "rahat" için kaç para diyeyim — 10.000 mi, 15.000 mi? Bunları söyleyince utanıyorum sanki, büyük konuşuyorum gibi geliyor. Sabri sağ olsaydı iki emekli birlikte idare ederdik, şimdi tek başıma. Ama ne bileyim, "rahat" kelimesi bana yabancı geliyor — biz hiç o hesabı yapmadık ki hayatımızda, olan ile idare ettik hep.

Tamam, şu an ne kazanıyorum — 98k net, Selin 45k, toplamda 143k hane. Kreş 12k, kredi 32k, market-kira-fatura-Ali-her şey dersen 75k gidiyor aylık. Yani aslında şu an "rahat" sayılırım, değil mi? Ama "rahat" derken ne diyorum — Berlin'e taşınmadan önce Türkiye'de rahat. Berlin'de ne olacak? Kira orada başka bir şey, Ali okul masrafı başka, Selin iş bulamazsa tek maaş dönemine girebiliriz. O zaman 2.800 EUR yetmez, 4.000-4.500 EUR olmadan Berlin'de "rahat" kelimesini ağzıma alamam. Ama şu an Türkiye'de mi soruyorlar bunu — o zaman 150k TL net hane geliri yeterli, çünkü zaten o bandayım ve şikâyetçi değilim. Şikâyetçi değilim derken de şunu kastediyorum: enflasyon her ay yiyor ama EUR bazlı maaş beni koruyor, bu ayrıcalığın farkındayım, biraz utanç var içinde.

Rahat mı... bu soruyu cevaplamak için önce "rahat" ne demek onu tanımlamak lazım. Şu an 38k maaş + 8-10k özel ders, toplamda 46-48k civarı geliyor aylık. Kredi 18k gidiyor, market-fatura-okul masrafı 12-13k, Naz'ın mama-veteriner 1-2k, çocukların giyim-kırtasiye-aktivite 4-5k... kalan 8-10k'ya "rahat" diyebilir miyim, diyemez miyim? Teknik olarak batmıyorum, birikim de yapabiliyorum az az. Ama bir diş kırılsa, Çağrı'nın bir özel derse ihtiyacı olsa, arabam olsaydı (yok neyse), Defne'nin liseye geçişinde dershane-dışarıdan-özel-ders masrafı başlasa... o "rahat" hissi çok çabuk buharlaşıyor. Ve şunu da düşünmeden edemiyorum: Mert İzmir'de mühendis maaşıyla yaşıyor, nafaka yok çünkü "eşit velâyet" dedik, o zamanlar doğru karar gibi görünüyordu. Şimdi bazen... hayır, hayır o konuya girme. Gerçekten rahat olmak için ne lazım? 70-75k belki. Defne'ye dışarıdan matematik dersi, Çağrı'ya bir yaz kampı, annem-babam için acil bir şey çıksa diye küçük bir tampon, ve kendime... kendime bir şey. Küçük bir şey. Tatil bile değil, sadece "bu ay sıkıştım" hissi olmadan bir ay.

Şu an ne kadar kazanıyorum, ne kadar harcıyorum... Yani aslında rahat yaşıyorum değil mi? 28-35 bin arası, gider 22 bin falan, üstü kalıyor. Ama "rahat" derken ne demek rahat? Fatma'nın okul masrafı İstanbul'da her yıl biraz daha artıyor, Ahmed ÖSS'ye özel ders alıyor, Yusuf mezun olunca döner mi dönmez mi belirsiz... Bir de o 480 bin liralık kredi var, onu unutuyorum bazen, sonra aklıma geliyor. Şimdi soruyorlar "rahat için ne lazım" diye — ben şu an rahatım aslında, ama "rahat" dediğim şey yarın da böyle devam eder mi garantisi yok, o ayrı mesele. Zeytinyağı fiyatı geçen yıl iyiydi, bu yıl da iyi giderse tamam. Ama Mehmet'in İstanbul toptancısıyla işi büyürse, Yusuf da gelirse... o zaman belki 50-55 bin olur, o zaman gerçekten "rahat" derim.

Rahat mı... rahat ne demek ki zaten. Hesap yapıyorum kafamda — şu an 22-23 bin gidiyor, yetmiyor. Ama "rahat" dersen... Zeynep'in dershane parası olsa, Mehmet'in ayakkabısını iki ayda bir değiştirebilsem, Süleyman'ın beli için doktora gidebilsek, ay sonu Sürmeli-teyzeye el açmasak — bunlar olsa rahat sayılır mı? Sayılır herhalde. 35 bin falan mı? Bilmiyorum, söylesem gülünç gelir belki. Ama bir de kentsel dönüşüm olursa kira çıkacak ortaya, o zaman 35 bin de yetmez. Aslında "rahat" diye bir şey yok bizim için, "idare" var, "nefes alabilmek" var. Rahat kelimesi başka insanlar için.

Rahat yaşam... ne demek rahat ya. Şu an 14-15 bin kazanıyorum, harcama 14 buçuk. Yani her ay bıçak sırtında. Rahat için ne lazım — borcum bitsin, Sema'nın okul masrafı çıksın, Ahmet de okula başlayacak, Hatice büyüyecek... Bir de ev bi şey olsa, baba-evin çatısı sızıyor geçen kış, tamir 3-4 bin TL. Hesaplasam 25 bin olsa — gerçekten 25 bin — adam gibi nefes alırım. Ama 25 bin diyince de "hadi oradan" diyorum kendi kendime, çünkü o rakama nasıl ulaşacağımı bilmiyorum. Düğün sezonu iyi geçse, Sevda'nın dikişi büyüse, belki... ama "belki" ile rahat olmaz ki. Kredi kartı 8 bin TL, o boğazımda düğüm gibi duruyor.

Rahat mı? Ne demek rahat? Ben rahat nedir bilmiyorum artık, yani biliyorum ama o kadar uzak ki... Şu an kira 9.500, yemek-su-fatura 3.000 falan, çocukların okul masrafı, Mariam'ın ÖSS kitapları, Yusuf'un ulaşımı... hesap yapıyorum kafamda her gece yatakta, 25.000 desem az, 30.000 desem "hayal" gibi geliyor ama aslında değil yani — şu Ankara'da bir Türk ailesi nasıl geçiniyor, onlar da aynı sıkışıklıkta. Ama benim bir farkım var: sigorta yok, hastane zor, vatandaşlık yok, yarın biri "Suriyeli" diye kapıdan çevirirse ne yapacağım? O belirsizlik ayrı bir para istiyor içimden, "güvence parası" gibi bir şey — onu hiç hesaba katmıyorum çünkü hesaplanamıyor. 30.000 TL olsa bile o güvence gelmiyor, o başka bir şey.

Rahat mı... rahat ne demek ki zaten. Şu an aklımda sayılar dönüyor — kira 7.500, yiyecek-elektrik falan 6.000, üstüne Berfin'in okul masrafları, Mehmet'in büyüyünce anaokulu, bir de kredi kartı... En az 20.000 TL olsa, 20.000 olsa belki "tamam bugün kira var mı yok mu" diye yatağa girmem. Ama 20.000 da yetmez ya tam olarak, çünkü bir de birikim olacak, bir de hasta olunca para olacak, Selim'in sigortası yok, benimki yok... Aslında "rahat" dediğin şey sadece para değil, para olsa da Selim'in işi stabil olmasa yine aynı huzursuzluk. Ama somut sayı istersen — 25.000 TL, belki o olsa "tamam" derdim, en azından ayın sonunu düşünmeden uyurum.

Tamam, hesap yapalım. Kira 16.500, Mavi Balık 4.500, market-fatura-yakıt falan 8-9 bin, kredi kartı minimum 2-3 bin, sandalye bakımı-ilaç-kontrol 2-3 bin... Şu an 38-40 binle idare ediyoruz ama "idare" ile "rahat" aynı şey değil. Rahat derken ne demek? Özel sağlık sigortası yaptırsam, Esra'nın "yaptır" dediği — o tek başına 3-4 bin. Doruk büyüyünce harcamalar artacak, okul, kıyafet, etkinlik. İkinci çocuk olursa... dur, onu hesaba katmayayım şimdi, kafa karışır. Dürüst olmak gerekirse 60-65 bin net olsa "tamam, nefes alıyoruz" derim. Ama "rahat" kelimesi kayıyor, ne kadar kazansan bir üst basamak hep çekici görünüyor — bunu da biliyorum kendi hakkımda.